Moj - na Orawie

Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa, gór. Ôrawa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy. Nazwa regionu „Orawa” pochodzi od nazwy jednoimiennej rzeki, a jej źródłosłów nie został dotychczas jednoznacznie zdefiniowany.

kolor zielono-biały - Orawa polska

kolor zielony - Orawa słowacka

Polska część Orawy należy do województwa małopolskiego, do powiatu Nowy Targ, a główną wsią po stronie polskiej jest Jabłonka.
Babia Góra to masyw położony na granicy Polski i Słowacji, w Zachodnich Beskidach. Nazwa ta odnosi się także do kulminacji masywu, Diablak ("Szczyt Diabła"), który jest także najwyższym szczytem tej części Karpat, na wysokości 1725 metrów nad poziomem morza. 

Polska, północno-wschodnia część Orawy (Kotliny Orawskiej) od północy i zachodu ograniczona jest pasmem Beskidu Żywieckiego i obejmuje zachodni skrawek Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. Wschodnia granica Orawy przebiega generalnie wzdłuż europejskiego działu wodnego, rozdzielającego zlewiska Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego, jednak niewielki skrawek północno-wschodni tej krainy leży w dorzeczu Czarnego Dunajca i jest przezeń odwadniany do Wisły, a z nią do Bałtyku. Kotlina Orawska tworzy największy w Polsce region należący do zlewiska Morza Czarnego (poprzez Czarną Orawę, Wag i Dunaj).

Część polska zamieszkana jest przez Polaków i niewielką mniejszość słowacką, natomiast część słowacka przez Słowaków, a także niewielkie mniejszości czeską i polską (ta ostatnia zamieszkuje powiat namiestowski i twardoszyński).
Teren polskiej Orawy był jednorodny etnicznie – został zasiedlony przez polskich osadników z Małopolski nizinnej i Żywiecczyzny; w osadnictwie brała też w niewielkim zakresie udział ludność wołoska.

Polska Orawa - jej osią jest rzeka Czarna Orawa biegnąca do sztucznego zbiornika orawskiego na Słowacji. 

Orawa - część polska pokazana na wycinku mapy słowackiej

Nazwa pochodzi od rzeki Orava (głównej rzeki przepływającej przez ten region).

Nazwa "Orava" może mieć przedsłowiańskie lub słowiańskie pochodzenie. Przedsłowiański *er-/*or-: szybki, szybki (rzeka szybka). Protosłowiański *or-, *orati: krzyczeć, ryczeć. Słowackie rzeki Revúca i Hučava mają tę samą etymologię (rycząca rzeka). Podobne nazwy z innych krajów słowiańskich to np. chorwacka rzeka Orljava (1234 Orauua), ukraińska rzeka oraz wieś Oriava lub Orzawiec (w systemie rzecznym Dniepru). Przyrostek -ava może pochodzić od germańskiego -ahwa (woda), ale jest typowy także dla starszych słowackich hydronimów.

Najwcześniejsze wzmianki dotyczą Arua (1287) i Oravia (1314).

Wg moich poszukiwań, nazwa Orawa pochodzi od słowa "żuława":

opava - orava

Opava  - Orava 

Opawa - jw. przez omyłkę łacińskie "p" odczytano jako "r" lub potraktowano jako cyrylickie "r" (znak "p") co dało nazwę:  Orava

szczegóły patrz tutaj:

maciejsynak.blogspot.com/2026/04/zuawa-cz-2-mawa-dabrowno-szczecin.html

szukamy Zeriuani:

[...]  a potem "zupava" odczytano "zepava" = гeПavа = гeПavа  "zuпawa" odczytano "zeпava" (Opawa, Sprewa, Syców)

Jak widać na ilustracji, Zbiornik Orawski zwieńcza rozległą równinę leżącą między górami na osi wschód - zachód: jest to prawdopodobnie równina aluwialna (ja się nie znam).

Lidar - mojgeoportal.pl

Mapa Lidar - geoportal.gov.pl

Zamek Orava to zamek położony na wysokiej skale powyżej rzeki Orava we wsi Oravský Podzámok na Słowacji. Zamek został zbudowany w Królestwie Węgier, najstarsze części powstały w XIII wieku, a najnowsze na początku XVII wieku. Wiele scen z filmu Nosferatu z 1922 roku kręcono właśnie tutaj, a zamek reprezentował siedmiogrodzki zamek hrabiego Orloka. 

Zamek Orawski

Polska część Orawy należy do województwa małopolskiego, do powietu Nowy Targ, a główną wsią po stronie polskiej jest Jabłonka.

Babia Góra to masyw położony na granicy Polski i Słowacji, w Zachodnich Beskidach. Nazwa ta odnosi się także do kulminacji masywu, Diablak ("Szczyt Diabła"), który jest także najwyższym szczytem tej części Karpat, na wysokości 1725 metrów nad poziomem morza. 

Herb Orawy

Zwyczaj stawiania moja – nadal żywy na Orawie

30 kwietnia 2023 23:25

Stawianie moja to dawna orawska tradycja, która swoimi korzeniami sięga najprawdopodobniej jeszcze pogańskich czasów i wynika z ludowej obrzędowości związanej ze zmieniającymi się porami roku. Zwyczaj jest popularny na całej Orawie – również w jej słowackiej części. 

 

 

 

 

Moj to ścięte i starannie okorowane drzewo – świerk, sosna lub jodła – na którego wierzchołku zostawia się zieloną koronę, przyozdobioną bibułkami i wstążkami. Stawiany jest zawsze w nocy z 30 kwietnia na 1 maja.

 

Jego pierwotną funkcją było wyznanie miłości wybrance przez zauroczonego kawalera – dlatego moje z odpowiednimi tabliczkami z dedykacjami, „wyrastały” jak grzyby po deszczu przede wszystkim pod domami panien na wydaniu. Dziś moje dedykowane są także grupom dziewcząt, a nawet lokalnym społecznościom, jako wyraz sympatii lub czci.

Jeden z pierwszych tegorocznych mojów stanął już dziś po południu nieopodal Domu Ludowego w Lipnicy Wielkiej na Orawie. To gmina, w której od 16 lat organizowany jest także konkurs na „Nojpiykniyjsy Gminny Moj”. Wśród kryteriów, jakie jury bierze pod uwagę znajdują się m.in. tradycyjny wygląd i tradycyjny sposób umocowania „moja”, wygląd i dekoracja drzewka, treść i estetyka dedykacji, orawski zapis gwarowy tabliczki.

 

 

 

 



Kilkunastometrowe moje zdobią orawskie miejscowości aż do Zielonych Świątek, kiedy pali się je w ognisku. Warto wspomnieć, że w dawnych czasach, kawaler musiał pilnować „drzewka” przez całą noc – zgodnie z tradycją, inni zalotnicy mieli prawo je ściąć, ale tylko do świtu 1 maja.

Moj, który stanął dziś w centrum Lipnicy Wielkiej na Orawie – to inicjatywa lokalnego oddziału Związku Podhalan i druhów z OSP Lipnica Wielka Centrum.

---

Słup majowy, drzewko majowe, gaik, maik lub moj (ang. maypole, niem. Maibaum) – słup drewniany, wyrzeźbiony najczęściej z klonu, brzozy, bądź głogu, stawiany w maju w wyznaczonym miejscu przez lokalną społeczność, która następnie urządzała zabawę.

 

 

 

Taniec wokół Słupa Majowego w Åmmeberg, Szwecja

 

 

 
Badacze widzą w zwyczaju stawiania słupa majowego pozostałość animistycznych wierzeń europejskich. Klasyczny przykład osi świata, axis mundi (po której można było podróżować pomiędzy różnymi światami) lub też (według niektórych badaczy) falliczny symbol płodności.

Podczas majowych celebracji słup przystrajany proporcami, wstęgami, wieńcami i girlandami z kwiatów. Towarzyszył temu zazwyczaj specjalny taniec (znany jako Taniec Majowego Słupa), polegający na tańczeniu w kręgu wokół słupa – w bardziej skomplikowanej wersji, trzymając w rękach końce przymocowanych do słupa wstęg, które podczas tańca owijają się wokół słupa (żeby je rozwinąć należało zacząć tańczyć w przeciwnym kierunku). Taniec wokół słupa stanowił celebracje życiodajnych sił natury, wczesnego lata.

W Polsce drzewko majowe, na śląskich i wielkopolskich wsiach, a także na Podhalu (tereny przyległe do Spisza – okolice Sromowiec w Pieninach) gaik, maik, mojka, moj, nowe latko. Od drzewka majowego wzięła najprawdopodobniej nazwę wieś Majewo (niem. Maibaum). Na Podlasiu nadnarwiańskim „chodzenie z królewną”. Słupy majowe można spotkać m.in. na terenie Śląska Cieszyńskiego, Moraw i Słowacji.

W wierszu pt. „Maik” Maria Konopnicka opisała wiejską zabawę dziecięcą polegającą na klaskaniu i obnoszeniu maikowej wiechy.

Baskijscy mężczyźni niosący pień drzewa ściętego na słup majowy

Stawianie tzw. maja w Wędryni, na Śląsku Cieszyńskim

nowytarg24.tv/zwyczaj-stawiania-moja-nadal-zywy-na-orawie/
pl.wikipedia.org/wiki/Orawa_(region)
orawa.eu/aktualnosci/region

commons.wikimedia.org/wiki/File:Polska_Orava.svg

mojgeoportal.pl

https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82up_majowy