przedruk
mój komentarz kolorem
Pokolenie Z traci umiejętność, którą mieliśmy od 5500 lat. Co dalej z pismem odręcznym?
Przez Karpiński Jacek / 1 kwietnia 2026 : 02:46
Według badań Uniwersytetu w Stavanger około 40 procent przedstawicieli pokolenia Z ma poważny problem z opanowaniem komunikacji za pomocą pisma odręcznego. Chodzi nie tylko o ładne pismo, ale o funkcjonalne posługiwanie się kartką i długopisem w codziennych sytuacjach.
Około 4 na 10 młodych dorosłych ma trudność z pisaniem ręcznym na poziomie wystarczającym do swobodnej, jasnej komunikacji.
Młodzież urodzona od końca lat 90. do początku lat 2010 praktycznie od dziecka żyje z ekranem w ręku. Komunikacja to dla nich przede wszystkim klawiatura smartfona, skróty, emotikony, reakcje w aplikacjach. Długopis i kartka coraz częściej kojarzą się tylko z egzaminem lub formalnym dokumentem.
Jak cyfryzacja zmienia mózg i sposób nauki
Wbrew pozorom pisanie ręczne to nie tylko inny „interfejs wejścia danych”. Badania neuropsychologów pokazują, że gdy kreślimy litery długopisem, aktywują się inne obszary mózgu niż przy stukaniu w klawiaturę.
- silniejsze kodowanie informacji w pamięci długotrwałej,
- lepsze zrozumienie czytanego i zapisywanego tekstu,
- większa uważność na treść, a nie tylko na formę,
- trening koordynacji wzrokowo-ruchowej i motoryki małej
Gdy ta aktywność zanika, nie chodzi tylko o to, że pismo staje się brzydsze. Zmienia się cała jakość przetwarzania informacji. Student, który robi notatki wyłącznie na laptopie, często zapisuje więcej słów, ale pamięta mniej treści. Pisanie ręczne zmusza do selekcji i skracania, więc sprzyja zrozumieniu.
Na problem zwracają uwagę wykładowcy z różnych krajów. Według relacji cytowanych przez turecki dziennik „Türkiye Today”, coraz więcej studentów szczerze nie wie, jak poradzić sobie z dłuższym tekstem pisanym ręcznie. Czują się niepewnie, gdy muszą coś zapisać na kartce i wolą przepisywać wszystko w telefonie lub na laptopie.
- lepsze zrozumienie czytanego i zapisywanego tekstu,
- większa uważność na treść, a nie tylko na formę,
- trening koordynacji wzrokowo-ruchowej i motoryki małej
Gdy ta aktywność zanika, nie chodzi tylko o to, że pismo staje się brzydsze. Zmienia się cała jakość przetwarzania informacji. Student, który robi notatki wyłącznie na laptopie, często zapisuje więcej słów, ale pamięta mniej treści. Pisanie ręczne zmusza do selekcji i skracania, więc sprzyja zrozumieniu.
Na problem zwracają uwagę wykładowcy z różnych krajów. Według relacji cytowanych przez turecki dziennik „Türkiye Today”, coraz więcej studentów szczerze nie wie, jak poradzić sobie z dłuższym tekstem pisanym ręcznie. Czują się niepewnie, gdy muszą coś zapisać na kartce i wolą przepisywać wszystko w telefonie lub na laptopie.
Zamiast przemyśleć, co będzie lepsze, trzymają się tego, czego "zostali nauczeni" - jakby nikt nie zdaje sobie sprawy, jak zachodzi ten proces. Młodzież studencka nadal nie jest samodzielna, "jedzie" na zaufaniu do rodziców i do otoczenia z okresu dzieciństwa i młodości, nadal nie posiada doświadczeń pozwalających na autorefleksję. Wiek ma znaczenie!
Profesor Nedret Kiliceri zauważa, że nawet osoby studiujące na uniwersytecie mają problem z podstawowymi zasadami pisania. Na zajęcia przychodzą bez zeszytu i długopisu, licząc na to, że wszystko zrobią na klawiaturze. To już nie pojedynczy przypadek, ale codzienność w wielu grupach.
Studenci unikają dłuższych zdań i spójnych akapitów. Zamiast rozwijać myśl, zapisują pojedyncze, oderwane zdania – jak posty w mediach społecznościowych.
Profesor Nedret Kiliceri zauważa, że nawet osoby studiujące na uniwersytecie mają problem z podstawowymi zasadami pisania. Na zajęcia przychodzą bez zeszytu i długopisu, licząc na to, że wszystko zrobią na klawiaturze. To już nie pojedynczy przypadek, ale codzienność w wielu grupach.
Studenci unikają dłuższych zdań i spójnych akapitów. Zamiast rozwijać myśl, zapisują pojedyncze, oderwane zdania – jak posty w mediach społecznościowych.
Od pisma do „strumienia krótkich komunikatów”
Ten styl myślenia mocno przypomina logikę Instagrama czy TikToka: szybko, krótko, bez rozwijania wątków. W efekcie maleje umiejętność budowania argumentacji, opisywania złożonych zjawisk i wyciągania wniosków w formie spójnego tekstu. A tego wymagają nie tylko wypracowania na studiach, ale też raporty w pracy czy oficjalne maile.
| Element komunikacji | Pokolenie wychowane na papierze | Pokolenie Z |
|---|---|---|
| Notatki z zajęć | Od ręki, w zeszycie, często rozbudowane | W telefonie lub laptopie, punktowe hasła |
| List / dłuższa wiadomość | W formie akapitów, z wprowadzeniem i zakończeniem | Seria krótkich zdań, często bez struktury |
| Sprawdziany pisemne | Pismo zwykle czytelne, stabilny charakter pisma | Niestałe, często nieczytelne pismo, brak płynności |
Co dokładnie tracimy, gdy znikają kartki i długopisy
Odejście od pisma odręcznego to nie tylko sentyment do zeszytów w kratkę. W grę wchodzi kilka bardzo konkretnych konsekwencji:
Odejście od pisma odręcznego to nie tylko sentyment do zeszytów w kratkę. W grę wchodzi kilka bardzo konkretnych konsekwencji:
- spadek umiejętności koncentracji na dłuższej treści,
- trudność w budowaniu dłuższych, logicznych wypowiedzi,
- gorsza pamięć materiału przerabianego na zajęciach,
- słabsza identyfikacja z własnym tekstem – wszystko wygląda tak samo jak na ekranie,
- utrata osobistego charakteru pisma jako elementu tożsamości
Pismo ręczne ma też wymiar emocjonalny. Ręcznie napisana kartka, notatka od bliskiej osoby czy własne zapiski z czasów szkolnych niosą inną wartość niż plik w chmurze. W erze szybkich wiadomości wiele osób wciąż przechowuje listy czy zeszyty z młodości – jako coś namacalnego i osobistego.
- trudność w budowaniu dłuższych, logicznych wypowiedzi,
- gorsza pamięć materiału przerabianego na zajęciach,
- słabsza identyfikacja z własnym tekstem – wszystko wygląda tak samo jak na ekranie,
- utrata osobistego charakteru pisma jako elementu tożsamości
Pismo ręczne ma też wymiar emocjonalny. Ręcznie napisana kartka, notatka od bliskiej osoby czy własne zapiski z czasów szkolnych niosą inną wartość niż plik w chmurze. W erze szybkich wiadomości wiele osób wciąż przechowuje listy czy zeszyty z młodości – jako coś namacalnego i osobistego.
Profesor Kiliceri łączy zmiany w piśmie młodych ludzi bezpośrednio z kulturą mediów społecznościowych. Aplikacje nastawione na natychmiastową reakcję premiują krótkie, emocjonalne komunikaty, nie cierpliwe rozwijanie myśli. To przenosi się na wszystkie formy pisania – także na kartce.
Jeśli ktoś codziennie produkuje dziesiątki czy setki mikrokomentarzy, przyzwyczaja się do powierzchownego języka. Akapity jawią się jako coś męczącego i zbędnego. W efekcie nawet podczas egzaminów czy zaliczeń część osób pisze tak, jakby tworzyła serię wpisów w aplikacji, a nie logiczny tekst.
Jeśli ktoś codziennie produkuje dziesiątki czy setki mikrokomentarzy, przyzwyczaja się do powierzchownego języka. Akapity jawią się jako coś męczącego i zbędnego. W efekcie nawet podczas egzaminów czy zaliczeń część osób pisze tak, jakby tworzyła serię wpisów w aplikacji, a nie logiczny tekst.
Czy pokolenie Z faktycznie „nie potrafi pisać”?
Problem w tym, że szkoła, uczelnia i wiele zawodów wciąż opiera się na tradycyjnym tekście. Bez umiejętności pisania – zarówno ręcznego, jak i dłuższych wypowiedzi – trudno odnaleźć się w formalnym obiegu informacji. Zderzenie między „językiem aplikacji” a wymaganiami edukacji i pracy będzie się więc nasilać.
Problem w tym, że szkoła, uczelnia i wiele zawodów wciąż opiera się na tradycyjnym tekście. Bez umiejętności pisania – zarówno ręcznego, jak i dłuższych wypowiedzi – trudno odnaleźć się w formalnym obiegu informacji. Zderzenie między „językiem aplikacji” a wymaganiami edukacji i pracy będzie się więc nasilać.
Czy da się pogodzić ekran z zeszytem?
Rodzice i nauczyciele mogą wspierać ten kierunek przez proste gesty: zachęcanie do prowadzenia papierowego dziennika, pisania kartek z życzeniami, robienia „analogowych” notatek z ważnych rozmów czy spotkań.
Osoba wychowana w świecie smartfonów wcale nie musi całkowicie rezygnować z nawyków cyfrowych, żeby poprawić swoje pisanie. Wystarczy kilka konkretnych kroków:
- raz w tygodniu zrobić notatki z zajęć wyłącznie ręcznie,
- przepisywać własne ważniejsze teksty z ekranu na kartkę – jako formę treningu,
- ćwiczyć pisanie dłuższych akapitów w papierowym zeszycie, nie skacząc między aplikacjami,
- ograniczyć w mediach społecznościowych komunikaty typu „jedno słowo – jeden emotikon”, próbując budować pełne zdania,
- zachowywać swoje ręczne notatki i po pewnym czasie do nich wracać, by zobaczyć postęp.
Nawet kilkanaście minut dziennie poświęcone na świadome pisanie ręczne daje mierzalne efekty. Pismo staje się bardziej czytelne, myśli porządkują się lepiej, a dłuższe teksty nie budzą już takiego lęku.
- przepisywać własne ważniejsze teksty z ekranu na kartkę – jako formę treningu,
- ćwiczyć pisanie dłuższych akapitów w papierowym zeszycie, nie skacząc między aplikacjami,
- ograniczyć w mediach społecznościowych komunikaty typu „jedno słowo – jeden emotikon”, próbując budować pełne zdania,
- zachowywać swoje ręczne notatki i po pewnym czasie do nich wracać, by zobaczyć postęp.
Nawet kilkanaście minut dziennie poświęcone na świadome pisanie ręczne daje mierzalne efekty. Pismo staje się bardziej czytelne, myśli porządkują się lepiej, a dłuższe teksty nie budzą już takiego lęku.
Dlaczego ta zmiana dotyczy każdego, nie tylko uczniów
Choć badania skupiają się na pokoleniu Z, szerszy trend dotyka wszystkich. Coraz rzadziej wypełniamy dokumenty długopisem, a coraz częściej klikamy „akceptuję”. Nawet podpisy zastępują elektroniczne parafki. Jeśli nie będziemy świadomie pielęgnować umiejętności pisania, łatwo stracimy coś, co wyróżniało ludzi przez tysiąclecia: zdolność do spokojnego, przemyślanego wyrażania myśli na kartce.
Pismo odręczne nie zniknie z dnia na dzień, ale może zejść do roli niszowej umiejętności – trochę jak kaligrafia. Od tego, jak szkoły, rodziny i sami młodzi zareagują na dzisiejsze dane z badań, zależy, czy za kilkadziesiąt lat kartka z odręczną notatką będzie czymś codziennym, czy raczej egzotyczną ciekawostką z innej epoki.
A Ty?
Robisz notatki w zeszycie?
całość tutaj
osp1.pl/01-173037-pokolenie-z/
całość tutaj
osp1.pl/01-173037-pokolenie-z/
.jpg)
