Niewolnicy u niemców

W lipcu 1939 nikt nie przypuszczał, że kilka miesięcy będzie niewolnikiem u niemców, albo, że rozstrzelają go w lasie - za to - że żyje.

A ty?

Co sądzisz o swojej przyszłości?

Co o tym myślą pielęgnujący poniemieckie cmentarze?

Co o tym myśli werwolf - sądzisz, że o Tobie też myślą?

O twoich dzieciach?

Jak widzisz siebie i Polskę za 30 lat?

Będziesz infuenserem na insta, czy nauczycielem, inżynierem, stolarzem, policjantem, urzędnikiem?

Jaka będzie Polska twoich dzieci - za 50 lat, za 100 lat?

Robisz notatki?

Zadawaj sobie pytania.

przedruk z fb



Referat Analiz i Informacji

14 godz. ·



Z cyklu Niemcy

Mieszkanka Wąbrzeźna wspomina niewolniczą prace dla Niemców, gdy była nastolatką, w czasie II wojny światowej. Relację kończy pytaniem: kto zapłaci za jej zrujnowane życie?

„Wspaniałe lata beztroski mojego dzieciństwa zakończyły się we wrześniu 1939 roku. Jak każda nastolatka miałam plany, chciałam się rozwijać, podróżować, zakochać się, lecz niestety wybuch wojny przekreślił moje marzenia. Ponieważ ukończyłam naukę w szkole powszechnej i miałam już 14 lat, wraz z innymi młodymi ludźmi wywieziono mnie na przymusowe roboty w głąb Niemiec. Spędziłam tam pięć lat życia, bez domu, na łasce obcych ludzi, pracując ponad siły, nie znając dnia końca tego horroru, lecz wciąż z przekonaniem, że to nie może trwać wiecznie.
(…)
To był maj 1940 roku, Zielone Świątki. Przyszedł do nas niemiecki żołnierz w czarnym mundurze i wpisał mnie na listę tych, którzy nigdzie nie pracowali. Wkrótce dostałam zawiadomienie, że muszę podjąć pracę. W kilka dni później stałam już na dworcu PKP i czekałam na pociąg. Stało tam ze mną bardzo dużo ludzi, starszych i młodszych, około 200 osób.
(…)
Miejscowość, do której dotarłyśmy, to dzisiejsze Ustronie Morskie, wówczas Henkenhagen, będące wtedy miasteczkiem niemieckim zamieszkałym w większości przez obywateli niemieckich.
Wysiadłyśmy przed hotelem Stübke. Zaprowadzono nas do wielkiej sali, w której stał długi stół oraz dwa rzędy krzeseł. Za stołem siedzieli już: burmistrz w żółtym mundurze, niemiecki żołnierz w czarnym mundurze oraz policjant. Na krzesłach siedziały kobiety – niemieckie gospodynie i właścicielki pensjonatów wypoczynkowych. Przystąpiły do oglądania nas i wybierały sobie te dziewczyny, które według nich będą najlepiej pracować. Mnie niestety żadna z kobiet nie wybrała – byłam drobna, niska, byłam przecież jeszcze dzieckiem. Stałam sama na scenie jak sierota. Za chwilę jednak dotarła ostatnia spóźniona Niemka – zła, czerwona i zdyszana od szybkiej jazdy rowerem. Niestety, zostałam tylko ja i właśnie mnie musiała zabrać. Była bardzo niezadowolona, wykrzykiwała, że nadaję się tylko na posłańca, a nie do roboty.
Zapłaciła za mnie 7 marek.
W ten sposób trafiłam do nadmorskiego domu wczasowego, prowadzonego przez Charlotte i Ericha Schulz. Spędziłam tam pięć lat i trzy miesiące.
Byłam pracownicą do wszystkiego – sprzątania pokoi gościnnych, zmywania, szorowania, czyszczenia toalet, utrzymywania czystości na stołach w sali jadalnej, prania, przygotowywania półproduktów do gotowania potraw, karmienia zwierząt gospodarskich, wyładowywania samochodów i wozów dostawczych – dzień w dzień, od godziny szóstej rano do północy.
Nigdy nie usłyszałam od „mojej Niemki” dobrego słowa, nigdy nie pozwoliła mi najeść się do syta (karmiła nas resztkami po wczasowiczach zebranymi ze stołów oraz czarnym chlebem, dżemem i maślanką), nigdy nie dała mi porządnych ubrań – byłam sama jak palec wśród obcych, wrogich mi ludzi. Jedynie ich córka Brygida, zaledwie osiem miesięcy ode mnie młodsza, była dla mnie stosunkowo życzliwa. Najbardziej życzliwy był dziadek Brygidy, który traktował mnie nie jak niewolnika. Od czasu do czasu ten stary człowiek, w tajemnicy przed Niemką, przynosił mi owoce z sadu, abym miała choć trochę witamin.
Gdy wróciłam do domu, ważyłam 40 kg.
(…)
Wreszcie Wąbrzeźno. Wysiadłam na stacji i od razu spotkałam kolegę z lat szkolnych, Stacha Króla, który niósł moją walizkę do samego domu (kolejka do miasta tego dnia nie jechała). Był dzień 6 września 1945 roku. Tak kończy się moja opowieść. Wiele lat minęło od tamtych wydarzeń, mogłabym już zapomnieć, ale czy to możliwe? Czy można zapomnieć lata udręki, strachu, głodu, poniżenia?”.

Żuława cz. 1 (Suwałki, Iława)

Pierwotny tytuł posta:

Łużyczanie - etymologia cz. 1

Do tekstu podchodziłem kilka razy, każde zagadnienie poprawiałem nawet dwa, trzy razy, bo nasunęły mi się nowe pomysły i to widać min. w powtórzeniach.

Uwaga: tekst nadal wymaga drobnych poprawek i dopowiedzi, które z czasem uzupełnię, treści będące w przygotowaniu cały czas są przeze mnie uzupełniane.

Zagadnienie związane z pojęciami żuł-łuż-łuża-ług-łąg-łęk-lut-łuk  trzeba omówić przynajmniej na dwa sposoby, w tych postach przedstawię pierwszy punkt widzenia.

Artykuł, który bardzo szybko rozrósł się tak, że musiałem podzielić go na wiele części, zawiera wyjaśnienie dla:

- etymologii nazwy - Łużyce (która jest w sumie znana)

- etymologii nazwy - Antowie (nazwa Słowian)

- etymologii pojęcia - żuł/ żuława

- etymologii pojęcia - muł/ muły

- etymologii pojęcia - aluwium

i wielu innych:

Oprócz Łużyc w poście poruszam etymologie miast i rzek min. (wymieniam mniej więcej w kolejności w jakiej powstawały opisy):

- Suwałki
- Iława

- Żuławy

- Paryzjowie (lud)

- Szprotawa

- Ełk

- Łużyce

- Licikawiki (lud)

- Lugiowie (lud)

- Lutycy (lud)

- Łęg/ Ług/ Ługi

- Antowie (lud)

- Elbląg

- Szkarpawa

- Carny Halstrov

- Czarna Hańcza

- Szczecin

- Mława

- Mątawa/ Motława/ Mątowy

- Lębork

- Dąbrówno

i wiele innych

Opracowanie tych haseł zacząłem krótko po poście "Suwałki - i Iława" z 28 września 2025 roku i z przerwami prowadzę do dzisiaj - nie wszystkie tematy są doprowadzone do końca, cały czas pojawiają się nowe, oceniam, że haseł będzie wielka ilość - kilka tysięcy lub więcej. Ww. post był jedną z inspiracji, by zająć się szerzej tematem.

Metoda optycznego porównywania znaków graficznych (Metoda porównawcza)

Już lata temu zauważyłem, patrząc na swoją odręczną notatkę przypiętą do ściany, że np. słowo: słuchanie można odczytać jako złudzenie lub słodzenie.

Co ciekawe, dokładnie może tak być, że ktoś komuś słodzi, czyli opowiada jakieś złudzenia (kłamstwa), a sam sposób odbioru tych treści odbywa się poprzez słuchanie.

Warto też zauważyć: kiedy ktoś komuś słodzi, może łudzi, albo: zwodzi.

"zwodzi" i "złudzenia" to podobne wyrazy, gdzie jakby następuje wymiana "w"na "ł" - a w języku angielskim tak często znak "w" czyta się - jako "ł".

Warto więc słuchać uważnie, co kto do nas mówi - szczególnie, kiedy nam słodzi, bo może właśnie nas - zwodzi...

 słuchanie

 złudzenie 

 słodzenie

W tekście będę porównywał ze sobą odręczne zapisy nazw i na podstawie podobieństwa odręcznie zapisanych znaków dowodził danej etymologii. 

Na potrzeby publikacji stosuję czcionki imitujące pismo odręczne dostępne w opcjach bloggera. Stosując je na przykładach, poszukuję i wyjaśniam jak doszło do zniekształcenia pierwotnej nazwy w nazwę współczesną, na podstawie analizy porównawczej  i ogólnie dostępnych danych historycznych oraz geograficznych - z wykorzystaniem map hipsometrycznych i Lidar - rekonstruuję oryginalną nazwę danej miejscowości.

Wg moich osobistych spostrzeżeń (oczywiście już dawno przede mną to ustalono), wiele nazw miejscowości dzisiaj występujących ma swoją etymologię w krajobrazie (opisie krajobrazu), czy też w warunkach ogólnogeograficznych siedliska i topografii terenu. Jest to dość logiczne i naturalne:

- mieszkam na wyspie - powstaje nazwa: Nawyspie, albo Naostrowie i skrótem - Ostrowie i podobne

- mieszkam za torami - Zatorem, Zatorze

- mieszkam nad jeziorem - Jezierzyce

- mieszkam gdzie zakole rzeki - Zakole, Nakole - i tak dalej...

I tak, wiele nazw miejscowości - wskazanych w tym artykule - pochodzi od zniekształconego słowa "żuława" jako określenia: wysp czy obszarów żyznych namułów leżących w dawnym korycie rzeki (na równinie aluwialnej), gdzie zniekształcenie powstało poprzez wadliwe odczytanie/ przepisanie odręcznych zapisków lub zmiana była celowa, czego min. staram się tu dowieść.

Ostatnio patrząc na swoje notatki w zeszycie znowu zwróciłem uwagę na tę zbieżność i przy okazji posta o Suwałkach zacząłem analizować inne nazwy w powiązaniu z lokalizacją - na aluwiach rzeki i podobne do nich. Tak więc posty te powstały trochę przypadkiem i z rozpędu - bo w zasadzie te tematy miałem zacząć robić po ustabilizowaniu się mojej sytuacji.

Dopóki nie ustalono standardów sposobu zapisu/ odczytu - ludzie pisali/ czytali dowolnie - albo od lewa do prawa, albo na odwrót, więc kiedy w tekście używam słowa: "wspak" to znaczy, że mam na myśli czytanie od prawa do lewa - tak np. czyta się runy etruskie, pismo arabskie.

youtube.com/watch?v=4McPHweDtdk

Artykuł powstał głównie na bazie informacji z wikipedii w tym z polskiej wersji. Tekst dodawałem na różnych etapach, dlatego występują powtórzenia.

Ze względu na obszerność materiału, tekst podzielony jest na kilka części; na skutek ogromu pracy w podsumowaniu może brakować pojedyńczych źródeł informacji, z których korzystałem, ale wszystkie są ogólnie dostępne w internecie.

Mój komentarz jak zwykle kolorem.

Jeżeli ktoś uważa, że się gdzieś tu mylę i potrafi to wykazać, proszę o komentarz, na pewno się odniosę. Komentarze są moderowane, więc nie będą widoczne bez mojej akceptacji.

Germanie to Słowianie...

Wstęp

pl.wikipedia.org/wiki/Starorzecze

Charakterystycznym elementem środowiska w rozwoju każdej rzeki są pozostałości po jej dawnym korycie, czyli tzw. starorzecza. Powstają one w sposób naturalny, jak i dzięki regulacjom prowadzonym na rzekach. Warunki powstania starorzeczy są ściśle powiązane z procesami erozji. Przewaga erozji bocznej nad erozją denną na danym odcinku rzeki powoduje odcięcie meandrów, tworząc zbiorniki zwane starorzeczami. Nieregulowana rzeka płynie po terenie płaskim wieloma odnogami w sposób bardzo kręty, tworząc głębokie pętle – zakola; brzeg wklęsły jest rozmywany, wypukły – namywany (odkładanie rumowiska), wysokie wody skracają sobie drogę – kształtują nowe, prostsze koryta, pozostawiając częściowo, a czasem całkowicie odcięte starorzecze. Istotny wpływ na kształtowanie się starorzeczy mają takie czynniki jak: budowa geologiczna, budowa hydrologiczna rzeki, a także parametry geomorfometryczne i glebowe oraz zagospodarowanie zlewni.

                                                1. Starorzecza rzeki Nowitna _____________________________  2. Schemat - jak meander przekształca się w jezioro starorzeczne

Rzeka Nowitna na Alasce przedstawia dwa starorzecza – krótkie na dole i dłuższe, bardziej zakrzywione pośrodku po prawej stronie. Prawdopodobnie powstaje trzecie starorzecze: przesmyk lub brzeg pośrodku najbardziej widocznego meandru jest bardzo wąski.

Starorzecza, które powstały naturalnie często nie mają stałego połączenia z rzeką i zwane są jeziorami rzecznymi. Są one przeważnie niewielkimi i płytkimi akwenami, dzięki czemu szybko ulegają procesowi sukcesji, zarastają roślinnością i zanikają.
Starorzecza tworzą całkiem odmienny typ biotopu wodnego w porównaniu z korytem rzeki. Przez większość roku są to zbiorniki nieprzepływowe o niewielkiej wymianie wód z wyjątkiem wezbrań powodziowych, mają znacznie bardziej przejrzystą toń na skutek sedymentacji drobnej zawiesiny pomimo zazwyczaj wysokiej trofii ich wód. 

Wody starorzeczy są też wyraźnie cieplejsze od wody korytowej. Te czynniki powodują, że w starorzeczach bardzo szybko rozwijają się zbiorowiska roślinności wodnej i higrofilnej wód stojących (co często doprowadza do szybkiego procesu ich wypłycania), w tym jeśli chodzi o bentos – zespoły pelofilne. Mogą one też stanowić role schronień dla różnych organizmów.
Starorzecza powstają najczęściej w dolinach rzek meandrujących poprzez odcięcie szyi meandru. Ulegają one jednak szybkiemu zanikowi przez zamulanie i zasypywanie osadami z wezbrań rzeki oraz przez rozrost roślinności. Ostatecznie może pozostać błotniste zagłębienie zawierające torf.

W przyrodzie nie ma ani jednego naturalnego koryta rzecznego, które miałoby prostolinijny przebieg na całej długości rzeki. Każdy ciek tworzy zakola i meandry. Raz wytrącona z prostolinijnego biegu woda podlega sile odśrodkowej w tym kierunku, w którym przemieszcza się nurt rzeki. Procesy związane ze zmianami koryt rzecznych wywołane są procesami erozji rzecznej. Ich działalność polega na pogłębianiu i poszerzaniu koryta.




wczasy.org/wpis/dno-pradoliny-leby_id:81
pl.wikipedia.org/wiki/Pradolina_Redy-Łeby

Zdjęcie satelitarne - rzeka Łeba i doskonale widoczna pradolina Łeby.

Pradolina Redy-Łeby, którą odpływały wody w okresie zanikania na terenie Polski zlodowacenia bałtyckiego. Pradolina ma około 90 km długości i 353 km² powierzchni, przy czym rozszerza się w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim od 1,2 km w okolicy Wejherowa do 5,5 km u wylotu na Wybrzeże Słowińskie. Dolne części pradolin są zatorfione.

Równina aluwialna – płaski lub prawie całkowicie poziomy teren ukształtowany w wyniku działalności rzecznej i zbudowany z osadów rzecznych.
Równiny aluwialne powstają w wyniku meandrowania rzek; gdy łuk meandra zwiększa się, na jego dawne miejsca obecności nanoszone jest aluwium. Minimalna szerokość równiny jest równa wychyleniu meandra od pierwotnego koryta rzeki.

Terasa zalewowa, określana też jako taras zalewowy, obszar zalewowy lub równina zalewowa – forma akumulacyjna stanowiąca najniższy poziom doliny rzecznej, przecięta korytem rzeki. Ten naturalny płaski i często szeroki teren, położony bezpośrednio wzdłuż rzeki, jest zalewany w okresach wezbrań i powodzi, gdy ilość wody prowadzonej przez rzekę przekracza pojemność koryta. Obszar zalewowy powoduje spłaszczenie fali powodziowej. Stanowi najczęściej nieużytek, porastany przez las łęgowy lub wykorzystywany jako pastwisko. Ograniczany jest często wałami przeciwpowodziowymi.

Terasa pokryta jest zwykle osadami rzecznymi (piaskami i madami), często porośnięta trawą, niekiedy zatorfiona i podmokła. Przy wysokich wodostanach zalewają ją wody powodziowe. Profil poprzeczny terasy zalewowej charakteryzuje się zwykle tym, że w pobliżu koryta rzeki jej powierzchnia wznosi się wyżej (jest to tzw. naspa), natomiast opada w miarę oddalania się od koryta. W obniżeniach, przeważnie u stóp krawędzi, występują podmokłości, oraz jeziora będące starorzeczami (nierzadko są to fragmenty dawnych meandrów). Terasa zalewowa występuje w Polsce w dnie każdej doliny rzecznej, a najlepiej rozwinięta jest w dolinach o małym spadku.

 

Specyficznym rodzajem terasy zalewowej jest zatorfiona dolina rzeczna, związana z zatamowaniem odpływu wód w czasie rozwoju doliny lub z nieprzepuszczalnością podłoża. Jej dno stanowi płaską równinę, zbudowaną z torfów o grubości kilku metrów, a niektóre jej partie są podmokłe. Koryto rzeki płynącej po takiej terasie jest zwykle kręte; obok niego spotyka się liczne starorzecza. Obszary zatorfione, częściowo już zmeliorowane i osuszone, występują w Polsce przede wszystkim w dolinach Łeby, Redy, Noteci i Warty, Biebrzy, Narwi i Baryczy. Przeważnie są to dna dawnych pradolin. Szerokość torfowisk dochodzi nad Biebrzą do kilkunastu kilometrów.

Bez wątpienia u zarania rolnictwa ludzie poszukiwali miejsc zasobnych w wodę pitną, wodę do pojenia zwierząt i podlewania roli. Na pewno doliny rzeczne i same rzeki były pierwszymi szlakami komunikacyjnymi prowadzącymi w głąb nieznanego lądu. Co za tym idzie, pierwsze osady w sposób naturalny powstawały nad brzegami jezior i rzek. Wydaje się, że szczególnie pożądane były siedliska na równienie aluwialnej - ponieważ gleby tam występujące były żyzne i zapewniały dobre plony, a więc stosunkowo pewne warunki bytowania.

Wędrując przez świat ludzie wiedzieli, że osiedlając się w takim miejscu - będą mieli dobre zbiory. Wg mnie był to pierwszy wybór w każdej ich wędrówce - gdy szukali miejsca, w którym mogliby się na stałe osiedlić, zawsze najpierw szukali równiny aluwialnej i miejsca nad rzeką.



Tak więc tysiące miejscowości posadowionych na równinach aluwialnych należą do najstarszych na świecie siedzib ludzkich, a język, jakim określano pierwotną ich nazwę - powinien być najstarszym językiem świata.

Poniższy artykuł jest zapisem moich poszukiwań w tym zakresie.






Część I

Z poprzednich postów o Suwałkach i Lutykach:

za fb:

prof. Tadeusz Zdancewicz

Suwałki - znaczenie i pochodzenie nazwy.

Ustalenie pochodzenia i znaczenia nazwy głównego miasta Suwalszczyzny jest trudnym zadaniem. Ze względu na historię tego regionu badacz powinien wziąć pod uwagę, że nazwy mogą pochodzić z czterech języków: jaćwieskiego, litewskiego, białoruskiego i polskiego. Dlatego też w przypadku nazw odosobnionych lub nazw o nieprecyzyjnym znaczeniu semantycznym i strukturze morfologicznej badacz powinien wziąć pod uwagę każdą z czterech wyżej wymienionych możliwości pochodzenia danej nazwy i dopiero po wyeliminowaniu trzech z nich badacz może ustalić właściwe źródło językowe rozpatrywanej nazwy.

 
W związku z tym nazwa Suwałki nie jest ani polska, ani białoruska, ani jaćwieska. Nazwa Suwałki jest pochodzenia litewskiego. Pierwotnie była to nazwa wsi założonej na południowo-zachodniej granicy ówczesnego litewskiego obszaru językowego w latach 1682-1690. Z tego powodu wspomniana nazwa jest związana z nazwami wsi położonych na terytorium Litwy i w świetle litewskich faktów językowych ma przejrzystą strukturę i jednoznaczne znaczenie. 

Nazwa składa się z przedrostka su- i rdzenia -valk-. Litewski przedrostek su- ma znaczenie położenia „przy”, „w pobliżu”; rdzeń -valk- występuje w ogólnym litewskim rzeczowniku valkä, który tutaj ma geograficzne znaczenie „maleńka, mała rzeczka, miejsce wilgotne i bagienne”. 

Nazwa Suwałki oznacza „miejscowość położoną w pobliżu miejsca wilgotnego i bagiennego” lub nawet „w pobliżu jeziora”.

Źródła:
https://etalpykla.lituanistikadb.lt/.../J.04~2005...

mapa Lidar - meandry i starorzecza wyraźnie pokazują, jak zmieniał się bieg rzeki

I mój komentarz:

Suwałki

Jak widać na mapie Lidar, Suwałki leżą tak naprawdę w starym korycie Czarnej Hańczy, na osadach rzecznych (aluwiach), dawniej nazywanych - żuławami lub żuławkami, więc moim zdaniem współczesna nazwa miasta jest zniekształceniem od pierwotnej nazwy:

Żuławki

żuławki, żuławy, są to tereny powstałe w wyniku akumulacji namułu, też wysepki np. na rzece, na podmokłym terenie, co też poniekąd zgadza się z tezą posta na fb, że:

Nazwa Suwałki oznacza „miejscowość położoną w pobliżu miejsca wilgotnego i bagiennego” lub nawet „w pobliżu jeziora”.

tyle, że moja teza jest bardziej dosłowna..

Niestety u Brucknera bardzo lakoniczna informacja:

Słownik etymologiczny języka polskiego:

żuł, ‘namuł leśny’, stąd Żuławy, ‘niskie (nadrzeczne) urodzajne miejsca’ (w Prusiech)

pl.wikisource.org/wiki/S%C5%82ownik_etymologiczny_j%C4%99zyka_polskiego/Indeks_%C5%BB

"żuł" wg słownika Witolda Doroszewskiego - osady namuły czarnego koloru

"w starym korycie Czarnej Hańczy" - z reguły, w swojej mowie potocznej, używam określenia: starorzecze, w sensie - "tam, gdzie kiedyś płynęła rzeka, a teraz są grunty, ziemie" ale wg fachowej definicji jest to: równina aluwialna, albo terasa zalewowa - patrz definicje na wstępie posta.

Zniekształcenie nazwy: Żuławki

nastąpiła przestawka "k" i "ł" (lub celowe zniekształcenie), stąd: Żuławki przeszły w Żuwałki, a potem Zuwałki, dziś: Suwałki

Są takie miejscowości w Polsce jak:

Żuława i Żuławka - pod Pruszczem Gdańskim, 

Żuławka Sztumska, 

Żuławka k. Osieka n. Notecią, 

Żuławki pod Ostródą, 

Żuławki i Książęce Żuławy przy rzece Szkarpawa na Żuławach Wiślanych... , 

Żuławy jako dzielnica(?) Ciechanowa czy Gniezna, 

Żuława - nieistniejąca już osada w powiecie bartoszyckim, jest

wyspa Wielka Żuława na jeziorze Jeziorak w Iławie.

Etymologia nazwy Iławy na wszystkiech stronach w internecie łączona jest z bagnem lub błotem - czyli w sumie też z namułem, osadem...

Iława

Iława - widok satelitarny; Tynwałd - kanał lub rzeczka na terenach podmokłych - na mapie Lidar widać wokół sieć kanałów odwadniających [Na cmentarzu w nieodległym Tynwałdzie zachowały się nagrobki z polskimi nazwiskami: Witek Wesołek, Bogdański, Sąsiek (Schonschek)] -  encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Tynwałd

[Jezioro Iławskie, przez które przepływa Iławka, na niemieckich mapach nosi miano Daulen, podobnie jak wieś Daulen na jej brzegu, w polskim nazewnictwie jest to wieś Dół, a jezioro bywa nazywane: Jezioro Długie, co zapewne jest spolszczeniem od Daulen]

wikipedia dla Polaków:

Iława - (ostatnia nazwa niemiecka - Deutsch Eylau)

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. 

Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317 roku. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 r. widnieje Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 r. odmiana Ylau. W XV w. pojawiły się formy Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 miasto nazwano Ylaw, a w 1456 r. przyjęła się forma Ilau, następnie w 1459 r. zmieniono ją na Eylaw. W 1457 r. używa się nazwy Deutze Eylau, a w 1468 r. jej innej formy Dwetsch Eylau.

W 1305 r. Sieghard von Schwartzburg, komtur krzyżacki z Dzierzgonia założył (na prawie chełmińskim) w miejscu staropruskiej osady miasto Ylawia (lub Ylow), obecną Iławę.

Nazwa miasta wywodzi się od pruskiego słowa Ilis, co znaczy czarny. [Suwałki leżą nad Czarną Hańczą - MS] W języku łotewskim oznacza błoto lub bagno. Etymologia nazwy miasta związana jest z bagnistą okolicą lub też z czarnym kolorem tafli jez. Jeziorak. Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia.

Warto dodać, że przez Iławę przepływa rzeczka Iławka (po niemiecku - Eylenz) łącząca Jeziorak z Jeziorem Iławskim (i wpadająca do Drwęcy) i w zasadzie pierwotna, najstarsza część Iławy została założona nad tą rzeczką na półwyspie - a może wyspie - pomiędzy podmokłymi terenami... 

---

Mapa hipsometryczna i Lidar - na lewo od napisu IŁAWA - Stare Miasto - pierwotna lokacja Iławy, powyżej na lewo widać Wielką Żuławę.

Na północ od miasta, na jeziorze Jeziorak znajduje się wyspa - Wielka Żuława. I tak sobie myślę - skoro jest Wielka Żuława... to gdzie jest Mała Żuława, albo chociaż... Żuława?

Czy to aby nie jest dzisiejsza Iława, a dokładnie - jej pierwsza lokacja - Stare Miasto?

Żuława to Iława?


Wedle niektórych źródeł - Mała Żuława/ Żuławka zwana też Wyspą Miłości (pow. 28 arów) ok. 3km od portu w Iławie - niewielka wysepka długości ok. 125 m.
Wg mapy.geoportal.gov.pl najwyższy punkt tej wyspy ma wysokość 100,7 m nad poziomem morza - a lustro wody ma 99,4 m.

Mała Żuława/ Żuławka zwana też Wyspą Miłości

Najwyższy punkt wyspy wystaje nad powierzchnię wody ok. 1,3 m, a przeciętnie jest to ok. 60 cm - to wydaje mi się mało - kiedyś poziomy jezior i rzek były wyższe niż obecnie, nie tylko bezpośrednio po cofnięciu lodowca, ale też w średniowieczu:

Na zachód od Wielkiej Żuławy występuje też niewielka wysepka ok. 40x10 m i rzędnej 100,2 czyli z przewyższeniem 0,8 m ponad lustrem wody - na pierwszej mapie powyżej opisana jest jako Żuławka, na wikipedii i innych źródłach opisana jako Wyspa Miłości (4 ar), a gabarytami jest mniejsza od Małej Żuławki - Wyspy Miłości (28 ar) pomijam ją więc w swoich rozważaniach...

Relative sea level changes, glacio-isostatic rebound and shoreline displacement in the Southern Baltic - Autorzy: Sz. Uścinowicz

W późnym plejstocenie i wczesnym holocenie, między 13,0 i 8,5 tys. lat BP, poziom wody [Bałtyku] trzykrotnie wzrastał i opadał, a zakres wahań dochodził do 25-27 m. Poziom wody obniżał się w skrajnych przypadkach w tempie do ok. 100-300 mm/rok, a tempo wzrostu dochodziło do ok. 35-45 mm/rok. 

W późnym boreale, ok. 8,5 tys. lat BP [BP oznacza: liczone przed rokiem 1950 naszej ery - MS], Bałtyk uzyskał stałe połączenie z oceanem na poziomie niższym od obecnego o ok. 28 m. 

Do początku okresu atlantyckiego poziom morza wzrósł do ok. 21 m poniżej współczesnego poziomu morza (p.p.m.). 

W okresie 8,0-7,0 tys. lat BP poziom morza wzrósł do 10 m p.p.m., w średnim tempie ok. 10 mm/rok.

Przebudowa glaciizostatyczna rozpoczęła się ok. 17,5 tys. lat BP i zakończyła ok. 9,2-9,0 tys. lat BP.

maciejsynak.blogspot.com/2025/10/polska-pod-lodem-4.html

Gazeta Obserwatora IMGW - Wydanie specjalne 1/2025,  str. 17

Przeprowadzone badania geologiczne i archeologiczne wskazują, że w przeszłości wielokrotnie zmieniał się zarówno zasięg, jak i głębokość Jeziora Powidzkiego. Dla przykładu, w okresie kultury łużyckiej, czyli ponad 2,5 tys. lat temu, rzędna położenia zwierciadła akwenu była zbliżona do tej z końca XX wieku. Z kolei w czasie średniowiecza poziom wody był znacznie wyższy niż obecnie. Ówczesny zbiornik obejmował swym zasięgiem Jezioro Powidzkie Małe i obniżenia położone na północ od niego, aż do Jeziora Smolnickiego włącznie. Pod wodą znajdowały się również nisko położo ne łąki i bagna zlokalizowane w rejonie Ostrowa, na północ od Powidza, w Polanowie i w dolinie Strugi Powidzkiej. Półwysep Ostrowski był wyspą, do której prowadził m.in. bród zlokalizowany w miejscu dzisiejszego mostu kolejowego nad przesmykiem pomiędzy Jeziorem Powidzkim i Powidzkim Małym. 

Gdyby ten stan utrzymał się do dzisiaj, byłaby to największa śródlądowa wyspa zlokalizowana na polskim jeziorze. Późniejsze zmiany klimatyczne i melioracje prowadzone na tym terenie już od XIII w. doprowadziły do obniżenia się poziomu wód powierzchniowych i podziemnych w całej Wielkopolsce, czego skutkiem było rozczłonkowanie i ograniczenie powierzchni Jeziora Powidzkiego.

imgw.pl/wp-content/uploads/2025/01/imgw-obserwator-1-2025-DRUK-OK-POJEDYNCZE.pdf

Powyższe uwagi wydawnictwa IMGW o poziomach wód odnoszą się w sumie do całej Polski.
Wg mnie, Wyspa Miłości - a szczególnie ta mniejsza - w czasach lokacji Iławy mogła nawet nie istnieć tzn. znajdowała się pod wodą.

Wg mnie pierwotna lokacja nastąpiła w czasach po odejściu lodowca, a krzyżacy tylko adoptowali pruską/ słowiańską osadę na swoje potrzeby.

Wielka Żuława jest drugą największą wyspą śródjeziorną w Polsce (po Wyspie Wielimskiej k. Szczecinka) ma blisko 2 km długości i 600 m szerokości, a jej rzędne wysokości oscylują w granicach ok. 100-115m. Jeśli najniżej położone fragmenty - północny i południowy - byłyby w średniowieczu po wodą, to długość wynosiłaby ok. 1 km.

Stare Miasto w Iławie ma wymiary ok. 200x300 m, średnią rzędną ok. 110 m, najwyższy punkt koło kościoła ma ok. 116m.

Wymiary półwyspu na którym leży to ok. 500x600 m (do ronda przy ul. Kościuszki 1), tereny nisko położone mają rzędą ok. 100m, a średnio ok. 110 m.
A więc półwysep, na którym lokalizowano Iławę gabarytami idealnie pasuje pomiędzy Wielką Żuławą, a Małą Żuławą... i zasługuje na miano - Żuława

Stare miasto w Iławie - koło kościoła doskonale widoczny fragment fosy

Iława na planie z 1810 roku - uwagę zwraca linia opisana: "kleine Erdwallung"  -  zapewne - "mały wał ziemny".  Jest podobne do Umwallung, czyli: "ściana; wał w kształcie pierścienia wokół miasta lub twierdzy" Sądzę, że w tym miejscu w czasach pruskich teren mógł być podmokły, a Iławka nie była rzeczką, tylko częścią jeziora otaczającego wysepkę - "żuławkę" - dzisiejsze Stare Miasto w Iławie.

Okolice ronda przy ul. Kościuszki 1 w Iławie i rzędne wysokościowe - jezdnia ma rzędną 106,7 m - tj. 7,4 m powyżej poziomu lustra wody w Jezioraku - i jest to wąski pas szerokości zaledwie ok. 100 m.

Czerwone linie pokazują hipotetyczne - wg mnie - połączenie Jezioraka z Iławką, ciemno zielono zabarwione tereny mają przewyższenie w stosunku do lustra wody - 3-4m. Żółte odcienie występują tam gdzie droga do Starego Miasta, być może są to średniowieczne nasypy - aby się przekonać, czy mam rację, trzeba by wykonać odpowiednie badania w tym miejscu.

W literaturze dot. historii Iławy mowa jest o "krótkim" i "długim" moście - "krótki most" miałby być to most nad Iławką od północy, a "długi most" miał łączyć Stare Miasto z zachodnim brzegiem - nie znam jednak źródeł tej informacji i nie wiem, na ile odpowiada ona prawdzie historycznej, a na ile są to ustalenia lub hipotezy historyków.

"długi most" na Jezioraku - ok. 60 m długości

"krótki most" przez Iławkę - rzeczka ma tu ok. 15 m szerokości - a od wschodu miasta - w ciągu ul. Ostródzkiej - 8m szerokości - może na 2 razy, bo jest tam wyspa...

Iławka ma dzisiaj średnio 1 m głębokości, w czasach krzyżackich na pewno więcej, ale czy był tam potrzebny most? 

Ale może było na odwrót:

"krótki most" prowadził od bramy zachodniej, a termin 

"długi most" odnosi się do mostu postawionego na terenach podmokłych - od bramy wschodniej w ciągu dzisiejszej Al. Niepodległości i DK16 do traktu na Ostródę - tam też trzeba przejść nad  Iławką.

Po co budować most na północ, gdzie "nic nie ma"?

Ale jest sens budować most do traktu na Ostródę. 

czerwony romb - lokalizacja średniowiecznej Iławy

zielone linie - most zachodni i domniemama droga - i most nad Iławką do Ostródy

niebieskie linie - północny most "krótki" nad Iławką i inne przeprawy łączące np. do Ostródy

czerwone linie - utwardzone dukty do większych miast

żółte płaszczyzny traktuję jako tereny podmokłe, czerwone - jako nadające się na drogę, zielone - jako wodę, tereny zalewowe - na początku 2026 roku teren wokół rzeczki Tynwałd został podtopiony dokładnie tak, jak pokazuje powyższa mapa: fotografie Damian Elmerych tutaj: facebook.com/groups/590617294791744/permalink/2537760076744113 

Żeby sprawdzić i ewentualnie udowodnić swoją tezę, musiałbym tak naprawdę postudiować historię miasta i okolic. 

W każdym razie są tu wg mnie bardzo mocne przesłanki, by uznać, że

nazwa Iława wzięta jest od słowa: żuława - co będę dopowiadał przy okazji terminu Żuławy

rozlewiska Drwęcy w Kurzętniku:

facebook.com/photo/?fbid=10230761362448222&set=a.10217801853228591

Iława Pruska

Bagrationowsk, Iława Pruska, Iławka ros. Багратионовск, niem. Preußisch Eylau, lit. Prūsų Ylava, ros. hist. Прусская Илава, Pruskaja Iława – miasto w obwodzie królewieckim w Rosji.

W 1325 roku wielki mistrz krzyżacki Werner von Orseln założył zamek, wokół którego powstała później osada. 

Nazwa zamku, a później osady i miasta brzmiała Iława (w 1326 Yle, w 1379 Eylaw), a następnie Pruska Iława (w 1400 Prussche Ylow, później zwykle Preußisch Eylau), dla odróżnienia od Niemieckiej Iławy (Deutsch Eylau) w Prusach Górnych założonej w 1305 roku (dzisiejsza Iława). Prawdopodobnie oznacza miejsce wśród błot lub nawiązuje do rodzaju gleby (por. Iława w województwie lubuskim).

----

W 1325 roku Krzyżacy zbudowali zamek w Ordensburgu zwany "Yladia" lub "Ilaw", znany później jako "Preussisch Eylau", w centrum staropruskiego regionu Natangia. "Ylow" to staropruskie określenie na "błoto" lub "bagno". Pobliska osada rozwinęła się w 1336 roku, ale już w 1348 roku Zakon Krzyżacki nadał przywilej na założenie dwunastu gospód na terenie wokół zamku.

W zasadzie ta sama nazwa - uważam, że podobnie jak nasza Iława - nazwa wzięta od żuławy na której założono miasto.

------

Jezioro Iławki pod Kętrzynem

------

Żuławy (kaszb. zëławie, niem. Werder) – [jest po niemiecku, a po prusku nie ma? - MS] obszary wytworzone przez akumulację materiału rzecznego w deltach rzek. Charakteryzują się bardzo urodzajnymi glebami. Są to zazwyczaj tereny podmokłe. W Polsce termin ten odnosi się głównie do obszaru Żuław Wiślanych.

Pochodzenie nazwy

Problem pochodzenia nazwy „żuławy” nie został dotąd ostatecznie rozwiązany. Część badaczy sądzi, iż pochodzi on od pruskiego wyrazu sulava (wyspa). Inni uważają, że w rdzeniu tej nazwy tkwi polski rzeczownik żuł (namuł leśny). Charakterystyczne jest jednak, że w XIII w., obok łacińskiego wyrazu insula (wyspa) używano również pruskiego olouo ["błoto" ?? "(ż)ulaua"?- MS]. Niemiecka nazwa werder (wyspa) miała początkowo apelatywny charakter i była tłumaczeniem łacińskiego wyrazu insula.

pl.wikipedia.org/wiki/Żuławy_Wiślane:

W literaturze podejmującej problematykę Żuław Wiślanych istnieją rozbieżności co do źródłosłowu nazwy tej krainy geograficznej. Często geneza słowa żuławy wiązana jest bądź to z pruską przeszłością tego obszaru i słowem „solov” – wyspa, bądź też z polskim rzeczownikiem „żuł”, czyli namuł, osad rzeczny. Inne źródła podają natomiast, iż nazwa pochodzi z języka pierwotnych Prusów i tylko została spolszczona (po litewsku: sala – wyspa, žolė – trawa).

żuł pasuje do Żuławy, ale autor najpierw wymienia sulava, a dopiero potem dodaje "Inni uważają, że w rdzeniu tej nazwy tkwi polski rzeczownik żuł"...

Taaakkk... "Inni uważają" - rozumiesz?

więc sulava to nazwa z przestawką "v" i "l" - suwala itd. jak wyżej opisałem:

żuława---zulawa---sulawa--suwala---suwałki

łacińskie insula (wyspa) przypomina - sulava

pruskie olouo - też

sulava i zëławie - też podobne do Iława: ylava

sulava to na pewno żuława napisana przez "s"

Weźmy na warsztat nazwę kaszubską.

wymowa ë :

É	é	E z akcentem ostrym	dźwięk pomiędzy e oraz y (yj, na końcu wyrazów y)	[e] (e wymawia się jako [ɛ]) [ɨj] w niektórych dialektach [i]/[ɨ] (na obszarze od Pucka do Kartuz) na końcu wyrazów wymawia się jak [ɨ]
Ë	ë	E z dierezą	krótkie e (tzw. szwa, dźwięk pośredni pomiędzy e oraz a)	[ə]

pl.wiktionary.org/wiki/Aneks:Język_kaszubski_-_Zasady_wymowy_i_akcent

myślę, że zapis i wymowa mogły zmieniać się na przestrzeni wieków, więc dźwięk  >> ë <<  mógł być wymawiany jak  >> é <<  czyli: "y"

 (z)ëławie ==== >  (z)yławie ---- ylava jak najbardziej pasują do siebie

Iława po niemiecku - Eylau - mamy zapis "e" i "y" na początku - jest to dźwięk >> é << wg powyższej tabeli pomiędzy e oraz y, wygląda więc na to, że w wersji niemieckiej zanotowano obie litery - bardzo dosłownie odwzorowano dźwięk  >> é << , na pewno więc

(z)yławie ---- ylava --->> Iława/ Eyla(w)a


Podobnie rzeczka Iławka - po niemiecku Eylenz, u Doroszewskiego "żuł" albo "żule" (z "e" na końcu) i tu mamy "e" na końcu --- (ż)Eyle(nz).

Jezioro Iławskie, przez które przepływa Iławka, na niemieckich mapach ma napis Eylenz - ale może chodzi o to, że rzeczka Iławka płynie przez jezioro.

pruskie "olouo" - podobne do:

- kolano (zakole rzeki)
- (ż)ułava
- błoto

w średniowiecznych zapisach mylono/ stosowano wymiennie "u" i "v" jako zapis litery "w"

W kwestii Iławy jest jeszcze jedna rzecz, którą omówię niżej na przykładzie Ełka.

"szwa"

Əə – litera rozszerzonego alfabetu łacińskiego. Stosowana we współczesnym alfabecie azerskim. Ponadto w międzynarodowym alfabecie fonetycznym podobna litera oddaje dźwięk określany mianem „szwy” (schwa), co z hebrajskiego tłumaczy się jako „nic”.

Hasło "żuławy"w wikipedii jest opracowane w 7 odmianach językowych i wszędzie mowa jest o małej wyspie na środku rzeki, jedynie w niemieckiej jest nieco szerzej:

(ale kiedy startujemy z wersji angielskiej - 10 wersji, gdzie rosyjska odsyła nas do hasła Obwód Włodzimierzski... wersja macedońska otwiera ok. 30 wersji językowych, ale dotyczy hasła: "wyspy rzeczne", hasło "Żuławy Wiślane" występuje w 15 wersjach językowych) 

tłumaczenie  automatyczne

Werder (znany również jako Werder), znany również jako Werth, to topograficzna nazwa wysp rzecznych i (rzadziej) wysp na stojących wodach. Ponadto Werder odnosi się do terenów, które zostały osuszone z bagien lub zostały osuszone i uprawiane jako osada wrzosowiska. W nazwach regionalnych występują podobne formy, takie jak -werth, -wörth, -ward.

Słowo to jest udokumentowane od VIII wieku w znaczeniu "rzeczna wyspa". Staro-wysoko-niemiecka forma brzmiała uuerid. Podstawowe zachodniogermańskie słowo oznaczające "wyspę rzeczną" mogło być rodzaju męskiego (waruþa-) lub nijakiego (waruþaz). W języku staroangielskim stało się waroþ ("plaża", "brzeg").

Nie jest jasne, z jakiego rdzenia leksykalnego wywodzi się ten termin. Z jednej strony czasownik wehren, staro-wysoko-niemiecki werien, staronordycki verja, gocki warjan, (pra)germański ewentualnie war-ija-. Istnieje jednak również związek ze staronordyckim ver i staroangielskim waer, używanymi zarówno dla "morza", jak i "lądu nad wodą".

Wg tłumacza gugla żuława to rosyjskie - Болота (bołota ---- błoto), ale hasło to opisuje bagna.

Co ciekawe w rumuńskim żuława to - ostrov, czyli jak i u nas: wyspa (ostrów) - a przykład wyspy to Wielka Żuława - lub Żuława...  w Iławie.

Wg angielskiej wiki "żuława" to torfowisko (fen):

Żuławy Wiślane (plural from "żuława", meaning fen).

tłumaczenie automatyczne

Nie ma jednoznacznego określenia pochodzenia nazwy "Żuławy". Uważa się, że termin ten pochodzi od słowa "solov" w wymarłym już języku pruskim lub od polskiego rzeczownika "żuł" oznaczającego błoto.

Współczesne angielskie słowo fen pochodzi od staroangielskiego fenn ("fen; bagna; błota; ziemia"), wywodząc się od proto-germańskiego *fanja- ("bagno; bagno"), od praindoeuropejskiego rdzenia *pen- ("bagno"). 

A fen is a type of peat-accumulating wetland fed by mineral-rich ground or surface water. It is one of the main types of wetland along with marshes, swamps, and bogs.

Wetlands: Teren podmokły to odrębny półwodny ekosystem, którego okrywy są zalewane lub nasycane wodą, na stałe, przez lata lub dekady, albo tylko sezonowo.  влажные земли

A bog or bogland is a wetland that accumulates peat as a deposit of dead plant materials – often mosses, typically sphagnum moss.

 solov - to na pewno zniekształcone "zulaw"

niemieckie werder/ werth - to po prostu "zulaw" pisane wspak:
czcionka Meddon

werder - redrew - rulaw - zulaw

werder  - redrew - rulaw = zulaw  = zulaw

r = z

ed = uł

re = a

w = w

redrew - rulaw

Czyli "reda" - kotwicowisko, to też będzie od "zulav":

niemiecka wiki:

Słowo "Reede" pochodzi od rēde oder reide ("kotwicowisko"), które zostało przyjęte do niemieckiego języka pisanego ze średnioniemieckiego w XVII wieku. Porównaj także holenderski odpowiednik ree (starsza forma: reede) i szwedzki redd. Dalsze pochodzenie nazwy kotwicowiska pozostaje niejasne. Z jednej strony Reede w sensie "miejsca, gdzie są wyposażone statki" może należeć do klanu średniodolnoniemieckiego [ge]rēde lub rēden, co oznacza "gotowy, gotowy, wyposażenie". Z drugiej strony, reede w sensie "miejsce, gdzie statki płyną na falach przed portem" może należeć do czasownika reiten.

reden - zulav 

r = z

ed = ul

en = av

rēden - rulav

Widać, słowo "reda" to pochodna "zulaw/żuława"

Do sprawdzenia:

Werder – dzielnica Bockenem
Werder – dzielnica Coswig (Anhalt)
Werder – dzielnica Jüterbog
Werder – dzielnica Magdeburga
Werder – dzielnica Penzlin
Werder (Havel) – miasto w kraju związkowym Brandenburgia, w powiecie Potsdam-Mittelmark
Werder – gmina w powiecie Ludwigslust-Parchim, kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie
Werder – gmina w powiecie Mecklenburgische Seenplatte, kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie

pl.wikipedia.org/wiki/Insula
ru.wikipedia.org/wiki/Жулавы

be.wikipedia.org/wiki/Жулавы

uk.wikipedia.org/wiki/Віслянські_Жулави

uk.wikipedia.org/wiki/Річковий_острів

en.wikipedia.org/wiki/Fen

en.wikipedia.org/wiki/Vistula_Fens

en.wikipedia.org/wiki/Bog

de.wikipedia.org/wiki/Reede

W wiki jest osobny temat na żuławy tj.: delta - nazwa pochodzi od delty Nilu i trójkątnego kształtu greckiej litery delta (Δ) - Żuławy Wiślane to oczywiście delta.. widać więc, że nazwa "żuławy" to nasza nazwa rodzima i (?) wyłącznie przez nas stosowana (?) .

Ale, 

trzeba jednak zauważyć, że łaciński termin alluvium (osady powstające w procesie akumulacji - tak właśnie powstają żuławy...) brzmi podobnie:

a---lluvi-um
zu-lluvi       (żuławy)

Y---lavi-a       (Iława)

słownik etymonline.com:

alluvium(n.)

"matter deposited by flowing water," 1660s, from noun use of Medieval Latin alluvium, neuter of alluvius "washed against," from Latin alluere "wash against," from ad "to, against" (see ad-) + -luere, combining form of lavere "to wash" (from PIE root *leue- "to wash").

Etymologicznie - źródłem tego terminu jest łacińskie słowo: alluere (umyć, obmywać)

i praindoeuropejski rdzeń *leue-

*leue-

*leuə-, Proto-Indo-European root meaning "to wash."

It might form all or part of: ablution; alluvium; deluge; dilute; elution; lather; latrine; launder; lautitious; lavage; lavation; lavatory; lave; lavish; lotion; lye.

It might also be the source of: Greek louein (to wash, bathe); Latin lavare (to wash), luere (to wash); Old Irish loathar (basin), Breton laouer (trough); Old English leaþor (lather), læg (lye)

poprawione przeze mnie tłumaczenie automatyczne:

*leuə-  praindoeuropejski rdzeń oznaczający "myć".

Może stanowić całość lub część: ablucji; aluwium; powódź; rozcieńczyć; elucja; piana; latryna; prać ścieki; leniwy; płukanie; lawacja; toaleta; lawa; wystawny; balsam; ług.

Może to być również źródło: greckiego louein (myć się, kąpać); łacińskiego lavare (myć się), luere (myć); staroirlandzkie loathar (dorzecze, basen), bretońskie laouer (koryto, kanał, rynna); Staroangielskie  leaþor (piana), læg (ług) (patrz niżej opis)

alluere wygląda zupełnie jak zniekształcone rzuława pisane od prawa do lewa: (e)re-ulla(wa),
a odrzucając od allue-re końcówkę -re (latynizacja?), czytając wspak dostajemy: e-ulla(wa)

zaraz przypomina się to, co powyżej odnośnie Iławy:
zapis i wymowa mogły zmieniać się na przestrzeni wieków, więc dźwięk >> ë << mógł być wymawiany jak >> é << czyli: "y"

(z)ëławie ==== > (z)yławie ---- ylava jak najbardziej pasują do siebie
plus niemieckie Eylau

a teraz mamy jeszcze: e-ulla(wa) --- co rekonstruuję, jako ------> (z)e-ulla(wa)
gdzie litery stojące obok siebie - "e-u" mają odtwarzać dźwięk >> ë << lub >> é << lub podobny

 

Ale...

poniżej: czcionka Zeyada, imitująca pismo odręczne (będę tu raczej unikał polskich znaków diakrytycznych)

zuław eulaw

zuław --- eulaw

Powyższe słowa zapisane odręcznie wyglądają bardzo podobnie - ktoś albo nie umiał wymówić "żet" lub "zet", albo źle przepisał z cudzych gryzmołów i ostatecznie "z" zapisał" jako "e"... albo celowo fałszował...

Powyżej szukałem wytłumaczenia dla "Ey-" w nazwie niemieckiej Iławy - jest prostsze rozwiązanie skąd taki zapis - otóż znak "y" może to być "u" zapisane na sposób ruski, tj. cyrylicą lub podobnym alfabetem, a skoro "e" - jak wyżej zauważyłem - może być zniekształconym "z"... nazwa to dosłownie "Żuława".

Еулава = Eylava ale może: Эулава, bo w zasadzie  E = je, a Э = e

Ylav, Ylau, Ylow, Ylow Thethonicalis, Deutschen Ylaw, Ylaw, Ilau, Eylaw, Deutze Eylau

Czy nazwa funkcjonowała w cyrylicy, tego nie wiemy, ale dlaczego krzyżacy pozostawiliby jedną literę w cyrylicy, a resztę pisali łacinką?

Może chcąc zasłonić prawdziwą nazwę, ale zachować jej ślad dla potomnych zastosowali jedną literę w cyrylicy - kto rozumie, że jest tajemnica, ten sam do niej dotrze... 

Zwracam uwagę na zapis - Ylow Thethonicalis - to oznacza, że wcześniej była to osada - i nazwa - pruska lub słowiańska - a może etruska... przerobiona na niemiecką - patrz np. Szprotawa.

DYGRESJA:

Fakt, że dzisiaj posługujemy się alfabetem łacińskim nic nie znaczy - prawie na pewno był czas, gdy Polanie, Pomorcy czy inni Słowianie zachodni posługiwali się alfabetem cyrylickim, może głagolicą, alfabetem gockim (podobnym do łacińskiego), etruskim, runami, futharkiem, jakimś mieszanym lub innym nieznanym nam - nic nie jest przesądzone. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa prawdopodobnie dominował na naszych ziemiach ryt cyrylo-metodiański, zniszczony przez najemników niemieckich - przejście pod Piastami na katolicyzm miał wymazać prawdę o przeszłości Słowian i zapewnić legitymację niemieckiej władzy najpierw kościelnej. 

Niemcy udawali, że wyznają chrześcijaństwo, a celem był podbój Słowiańszczyzny, gdzie Słowianie po prostu w deklarowanych wartościach przyniesionych przez obcych, odnajdywali własne zasady i stąd łatwo (?) "przechodzili" na chrześciaństwo - przecież obcy drapieżcy wymagali wyznawania tych samych wartości - tylko w nieco odmiennym rycie... Turbosłowianie - jeszcze się będziecie wstydzić swoich antychrześcijańskich bajań...

Skromni zakonnicy ślubujący ubóstwo? Raczej biedacy, którym obiecano utrzymanie i "sponsoring" w zamian za udawanie pobożnych chrześcijan. Ktoś machał mieczem, ktoś zdzierał podatki, a ktoś dawał przykład pobożnego i posłusznego poddanego - i nie tylko. Zakonni szlachetni rycerze? Znowu - "szlachecka" biedota dla której nie starczyło majątku, sieroty z rodowodem, najemnicy itp.

Nie są to tylko moje wnioski, znajdziemy takie spostrzeżenia w literaturze.

Czyż ostatecznie klasztory nie stawały się bogatymi gospodarstwami gromadzącymi majątek? 

Czyż krzyżacy nie porzucili "habitów" i nie stali się luterańskim, ale przecież świeckim państwem? 

Czyż protestantyzm nie był po prostu łatwiejszą łagodniejszą wersją katolicyzmu? 

Czyż nie rozprzestrzenił się przede wszystkim w krajach cesarstwa - i jakby wokół polskich granic? 

Czyż nie powstał PO ustaleniu się katolicyzmu w ówczesnej Polsce? 

Czyż we współczesnym chrześcijaństwie nie występują "pogańskie" powtórzenia, jak daty i charakter świąt, obrzędów? Obyczaj słowiański przyjął ryt zachodni.

Czyż 15 lat po III (wydawałoby się - ostatecznym) rozbiorze król pruski nie zaczął kasować niepotrzebne już zakony i nie zagarnął ich mienie? 

Czyż niemcy w 1939 roku nie niszczyli masowo kapliczek? 

O tym jak Joannici rabowali okoliczne właścia i kpili sobie z papieskiej anathemy pisałem już na blogu. Pierwszych Polaków przyjmowano do zakonów dopiero jakieś 200 lat po ustatkowaniu się obcej władzy.

15 lat po III rozbiorze... wtedy, gdy podrosło pokolenie, które urodziło się pod zaborem i nie znało innej rzeczywistości. Ciekawie byłoby zbadać statystyki demograficzne i korelacje ze zmianami cywilizacyjnymi u Słowian - niestety takich statystyk nie posiadamy dla średniowiecza, może czasy zaborów, dwóch wojen i po 1989 roku - dałoby się tak zbadać?

Pozostałościami cyrylometodianizmu, o których piszą naukowcy, mogą być:

- nazwy miejscowości typu Cerekiew, czy Nowa Cerkiew (trzy wsie) na Pomorzu

- fakt, że najstarsze kościoły są pod wezwaniem Św. Mikołaja

- inne

Frank Kmietowicz - “Kiedy Kraków był Trzecim Rzymem ”

Nie słyszy się, aby misjonarze cyrylo-metodiańscy z wielką gorliwością zabrali się do palenia świętych gajów i niszczenia posągów bogów słowiańskich, jak to robili misjonarze niemieccy.
Jak się okazuje, wśród Słowian bałkańskich nabożeństwa długo odbywały się w gajach po przyjęciu chrześcijaństwa. Może w nich bogów słowiańskich w ogóle nie było, może gdzieś jakaś prymitywna figura się znalazła, ale Cyryl i Metody nie usiłowali ją spalić, wrzucić do rzeki czy jeziora, lecz nadali jej charakter chrześcijański. Stąd Perun otrzymał nowe imię -zwał się św. Eliaszem Gromownikiem. Inne bóstwa słowiańskie przemieniły się w św. Andrzeja, św. Mikołaja, św. Wita itp.
Bardzo rozsądne podejście spowodowało, że w ciągu niecałego wieku cyrylo-metodianizm objął prawie całą Słowiańszczyznę zachodnią bez Pomorza i Połabia, znaczną część Słowiańszczyzny wschodniej i całą Słowiańszczyznę bałkańską po Grecję.
Łacińska nazwa obrządku Cyryla i Metodego to “ritus Sclavorum” lub “ritus Sclavonicae linguae”. Po polsku zwie się “obrządkiem słowiańskim”, “cyrylo-metodianizmem”, czy “metodianizmem”.

W kronikach średniowiecznych obrządek ten otrzymał wiele ujemnych nazw. Była to “cum paganismo polluta religio” – religia skażona bałwochwalstwem”; “falsi christiani” – fałszywi chrześcijanie; “a fide catholica deviantes” – odchyleni od wiary katolickiej; “prophanatio fidei christianae” - profanacja wiary chrześcijańskiej; “intolerabilia simul barbaros sclavorum pertaesa ritus” – nie do tolerowania i prawie barbarzyński obrządek słowiański itp.
Ze szczególną nienawiścią do cyrylo-metodianizmu odnosił się kler niemiecki. Złożyło się na to kilka powodów:
1. Walka z konkurencja.- Hierarchia niemiecka twierdziła, że Karol Wielki zostawił jej cały wschód, w którym miała ustanowić swoje władztwo. Tymczasem bracia sołuńscy wydarli im obszary na Morawach.
Charakterystyczne, że okładając batem Metodego na synodzie biskupów w 870 roku, Hermanrich, biskup Passau, nie oskarżał go za wprowadzenie języka słowiańskiego do liturgii, ale pozbawienie hierarchii niemieckiej dochodów, jakie dawały obszary słowiańskie.

2. Unifikacja Kościoła.- W czasach Cyryla i Metodego przybierał na sile prąd zjednoczenia wierzeń i liturgii w Kościele rzymskim. Patronowała mu hierarchia niemiecka. Zdaniem jej powinien być jeden papież, jeden język liturgiczny i jednakowe nabożeństwo. Używanie języka słowiańskiego, który według biskupów niemieckich był na wskroś barbarzyński, uchodziło za bluźnierstwo. Proces unifikacji Kościoła rzymskiego doprowadził do końca papież Grzegorz VII.
4. Klin.- Obrządek słowiański był klinem wbitym między obrządkiem bizantyńskim i rzymskim. Stąd był zwalczany zarówno przez Wschód jak i Zachód.

Najlepiej o tym świadczą kroniki. Gall z Węgier przez Małopolskę przybył do Płocka, a więc dobrze znał Kraków. Niemniej jednak w swej kronice tylko raz wymienia to miasto i to w drobnym epizodzie z Życia Bolesława Śmiałego. Jego niechęć jest zrozumiała, jeżeli weźmie się pod uwagę, że w Krakowie była metropolia słowiańska. Gall całkiem dobrze orientował się w stosunkach religijnych w Polsce, czego dowodem jest jego wzmianka, że zgon Bolesława Chrobrego opłakiwali zarówno “łacinnicy” jak i “słowianicy”, niemniej jednak wzbrania się od podania jakiego obrzędu była druga metropolia w Polsce. Co nie szło po myśli “łacinników”, nie było godne do zanotowania.
Podobnie postępuje Nestor. Kronikarz kijowski kontroluje siebie na każdym kroku, by nie wymieniać obrządku słowiańskiego, gdyż on był konkurentem ruskiego prawosławia. Nestor stosunkowo dość dużo wie o wydarzeniach w Polsce zachodniej, czyli wśród “Lachów” łacińskich, a uparcie milczy, jeżeli idzie o “Lachów” cyrylo-metodiańskich. Nie inaczej do obrządku słowiańskiego ustosunkował się czeski kronikarz Kosmas.

Tak, "kronikarze" to oszuści i złodzieje, nie mam co do tego najmniejszych wątpliwości, widać to też u Galla, w jego dwuznacznościach.. o szyfrach i kłamstwach niemieckich później napiszę.

Nie było żadnych bogów słowiańskich, Słowianie zachowywali zasady jak w chrześcijaństwie, dlatego chrześcijaństwo, mimo metod przemocowych, przyjęło się - ponieważ każdy te zasady znał, tylko w innym odmiennym  - "słowiańskim" rycie.

etymologia:

niem. Spital[2] < swn. < łac. hospitale < łac. hospes < praindoeur. *gʰóstis (por. gość, gospoda, gospodarz, gospodarka, hotel i hostel) + praindoeur. *pótis (por. potęga, potężny)

Sclavorum Zeriuani 

maciejsynak.blogspot.com/p/krakow-iii-rzymem.html

silesia.edu.pl/index.php/Sekularyzacja_majątku_kościelnego

maciejsynak.blogspot.com/2021/08/etymologia-nazwy-sowianie.html

maciejsynak.blogspot.com/2021/09/znac-znaczenie-sowa.html

en.wikipedia.org/wiki/Protestantism

---------------------

słowo zulawa zapisane łacinką i cyrylicą:

[jeżeli masz problem z rozczytaniem czcionki, to skopiuj tekst np. do wyszukiwarki]

Zulawa = Żulawa = zulawa = Zulaw = Зулаb = Зулаb = Эулаb

Zulawa = Zulawa = zulawa =  З ulaw  = Зулаb = Зулаb = Эулаb

wtem do komnaty wchodzi Wielki Miszcz - Dieb von Teufel... i ryczy:

- A co wy tu robicie psubraty jedne?!

- Szacowny Myszonie, właśnie oglądamy brzozową mapę znalezioną w kufrze, co żeśmy zra... co wzięliśmy go od tego bogatego chłopa..

- Pokażcie... A co to tutaj naplućkane...? 

- To je "el" tylko takie krótkie...

- Aha, pasuje... A to?

- No właśnie, szacowny panie, to je chyba omega...

- To? To je omega?

- Omega

- Omega? Kreska i dwa brzuszki?

- Taka przekręcona, jaśnie panie... Krzywo widać narysowana...

miszcz zakłada okulary

- Donnerweter!! Toć to nie omega, ty hebliku sprofanowany! To je "V", albo "łu"!

- Tak jest jaśnie panie, to je "V" absolutnie! Widać, to nie kreska, a żyd i to nas pomyliło...Hyyyyyy... APAGE!! APAGE SA...!

- SCHWEIGEN schweine!! CISZA MI TU! Ani słowa o mag...

zatyka sobie usta ręką

mruczy coś niewyraźnie, a groźnie...

- A to co tu je? Na początku końca?

- No właśnie "E", ale stronami pokręcone...

- Taaaa... od razu widać, jaki oxymoros pokreślił, to trzeba de novo opisać... gdzie je moja kredka... 

mruczy coś do siebie i kredkuje

- O! Tera je dobrze... Eee-yy-lau....

 Eylav

zapis cyrylicą ładnie tłumaczy nam, jak "Z" przeszło w "E":

na zasadzie podobieństwa znaków, ewentualnie - ktoś odwrotnie napisał "Z" (lustrzane odbicie)

Z  = E   lub    Z  = Э   w cyrylicy i    З = Е     

Moim zdaniem to rozwiązuje zagadkę i ostatecznie dowodzi - nazwa Iława to dosłownie Żuława.

I prawie na pewno celowo pomieszano znaki - jest to szyfr - co wykażę w kolejnych częściach tego artykułu.

A co z pruską nazwą "sulava"?

Część badaczy sądzi, iż pochodzi on od pruskiego wyrazu sulava (wyspa). 

Alfabet etruski

znaki

transkrypcja

A

C

E

V

Z

H

TH

I

K

L

M

N

P

Ś

Q

R

S

T

U

Ś

PH

CH

F

W internecie jest wersja znaków etruskich odwróconych w lewo, AI podał mi wersje edytowalne w postaci - zwrócone w prawo, jak znaki łacinki.

A

C

E

V

Z

H

TH

I

K

L

M

N

P

Ś(sz)

Q

R

S

T

U

Ś

PH

CH

F

𐌀

𐌂

𐌄

𐌅

𐌆

𐌇

𐌈

𐌉

𐌊

𐌋

𐌌

𐌍

𐌐

𐌑

𐌒

𐌓

𐌔

𐌕

𐌖

𐌢

𐌘

𐌙

𐌚

 𐌉𐌍𐌔𐌖𐌋𐌀 - w żule (mule) ? w żyle?

ZULAVA - zapis znakami etruskimi, tzn. tak, jakbym chciał łacińskie znaki zapisać dostępnymi etruskimi - w sumie, wyszło mieszanie:  𐌔𐌖𐌋𐌀𐌅𐌀 = SULAVA, ale z zapisu etruskiego da się odczytać "po polsku" z jednym cyrylickim "U"="Y"  ZULAFA = zulava,  bo "V" i "F" dźwiękowo są podobne

Wychodzi język mieszany, a to oznacza - że szukając tłumaczenia lub znaczenia - nie trzeba/ nie można trzymać się ustalonych zasad danego języka. Dość logiczne - skoro ówcześni ludzie popełniali błędy, używali różnych alfabetów, mieli liberalne podejście do pisania i nie było oficjalnej kodyfikacji... każdy pisał jak umiał, jak rozumiał, jak chciał.

Najwyraźniej prusowie posługiwali się etruskim alfabetem... w sumie... wiem to już od kilku lat. O ile język pruski nie został przez kogoś zmyślony.... a może to tylko dialekt języka słowiańskiego, etruskiego?

Czyli, zależnie od tego, czy znaki stawiamy skierowane w lewo czy prawo, dostaniemy język pruski, albo ertuski , a nawet łacinkę - tak naprawdę, to wszystko to to samo (?)

ZULAVA - 𐌆𐌖𐌋𐌀𐌅𐌀

OSTRuW - 𐌒𐌔𐌕𐌐𐌖𐌅 - острів - insulă -  𐌉𐌍𐌔𐌖𐌋𐌀

WYSPA -  𐌅𐌖𐌔𐌐𐌀 - podobne do Visby - miasto na wyspie Gotlandia na Bałtyku

                      𐌅𐌖𐌢𐌐𐌀

Jednak w kwestii *leuə- mam tu coś jeszcze do sprawdzenia...

Alluwium zapewne każdy jest w stanie wypowiedzieć bez problemu - czy to Polak, czy to Anglik, ale Żuławy - już nie, dlatego uważam, że alluwium pochodzi od żuławy, a nie na odwrót.

I jeszcze słowo odnośnie: læg (ług)

W staroangielskim æ reprezentowało dźwięk pomiędzy a i e (/æ/), bardzo podobnie do krótkiego "a" od słowa cat w wielu dialektach współczesnego angielskiego.

pl.wikipedia.org/wiki/Æ

Czyli LAEG? Moim zdaniem chodzi o zniekształcone: łęg

czyli "ług" to łęg - co też potwierdza nam wikipedia:

ług - staropolskie słowo związane z miejscami podmokłymi, które oznaczało:
bagno, mokradło, moczar, trzęsawisko, bagnistą łąkę, łęg, jezioro, gaj lub też święty gaj w Biblii, w którym oddawano cześć pogańskim bóstwom, nizinę, nizinny brzeg rzeki, łąkę, smugę w polu

Według Słownika etymologicznego języka polskiego Aleksandra Brücknera z 1927 roku, sens słów ług i łęg pokrywał się w pewnym zakresie. Obydwa oznaczały nizinę, nizinny brzeg rzeki lub moczar. Zdaniem niektórych badaczy pochodzą one prawdopodobnie od jakiegoś słowa oznaczającego zbiornik wodny lub kałużę, a wyraz ług był używany do określenia podmokłej łąki.

Obszary położone na ługu były to tereny podmokłe. Określenie to stosowano zarówno w odniesieniu do terenów otwartych jak i okresowo zalewanych, porośniętych drzewami. Gleby na ługu (mady wiślane) były bardzo żyzne.

Łuża w nazwie krainy historycznej Łużyce pochodzi prawdopodobnie od wyrazu ług, oznaczającego zbiornik wodny, kałużę[potrzebny przypis], słowo Łużyce byłoby określeniem krainy nizinnej, moczarowej. Pospolite niegdyś słowo ług przetrwało do czasów obecnych w nazwach własnych.

od jakiegoś słowa - widać, że to wikipedia dla Polaków...

https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81ug_(hydrobiologia)

Czy to jest w ogóle dobry pomysł, żeby sprawdzać pismo odręczne i na jego podstawie rekonstruować zniekształcenie? Czy ja rekonstruuję, czy przerabiam tak jak mi "pasuje"? Czy np. Opole pasuje do Iławy? Sprawdzenie okazuje się dosyć trudne...

Wydawało mi się, że nazwy powinny być zniekształcone na zasadzie "ze słuchu", a nie z pisma. Temat sygnalizowałem w tekście "Radogoszcz odnaleziona?" z 2021 roku.

-----------------

Czy to jednak ma znaczenie?

Chciałem tu zwrócić uwagę na pewien fakt. Nawet w oficjalnej buchalterii stosowano w dawnych czasach różne zapisy odnośnie miejscowości. Poniżej korzystałem z książki: "Ze studiów nad toponimią Pomorza Środkowego" pod redakcją Edwarda Homy z 1976r.

Np. Darłowo nazywane przez Niemców Rugenwalde w odstępie kilku lat "zmieniało" swoją nazwę wielokrotnie.

W 1205 roku  - Dirlow lub Dirloua

1271 - Rugenwolde

1275 - Ruyenwalde

1285 - Rugewolde

1302 - Rugenwolt

1304 - Ruienwolt

1307 - Rugenwaldt

1309 - Ruyenwold

1315 - Ruyewold

1486 - Rugen

1491 - Rugenwald

Jak widać, sami Niemcy nazywając - lokowane przez siebie miasto - jakby nie bardzo wiedzieli jak ono się dokładnie nazywa. Urzędnicy niemieccy stosowali różne zapisy nazwy jakby usiłując trafić na właściwą - ze słuchu. Dziś rzecz nie do pomyślenia. I to się wielokrotnie powtarza, wystarczy zapoznać się etymologią dowolnego starego miasta, będziemy mieli kilka nazw - co kilka lat inną choć podobną.

Ponadto, na nazewnictwo wpływ miał język skryby.

Np. miejscowość Biały Bór w Zachodniopomorskim zapisywana przez Niemców jako Balden-burg. Pierwotna nazwa prawdopodobnie Bielno od nazwy rzeki nad którą leżało - Biała. Skąd więc słowo Balden, które jest mało podobne do Biała-Bielno?

Biała została zapisana przez Niemców jako Bealde zamiast prawdopodobnego Bealle (Biała fonetycznie).

Wynikało to z tego, że skryba posługiwał się językiem tzw. dolnoniemieckim, a pisał w urzędowym tzw. górnoniemieckim.

Zacytuję tu Autora opracowania, tyle, że drugie zdanie jakby mało trafnie oddaje myśl (jakby napisane odwrotnie) zamienię kolejność zdań, by trochę poprawić odbiór wypowiedzi.

"Niemcy mieszkający na tych terenach mówili językiem dolnoniemieckim, natomiast językiem urzędowym był górnoniemiecki. Kronikarz mówiący po dolnoniemiecku, chcąc wyrazić nazwę w języku górnoniemieckim, wprowadził -ld-. W języku dolnoniemieckim nie ma połączeń -ld-, zastępowano je więc podwojoną literą -ll-."

------------

Ale może te zmiany były celowe, by uzasadnić fałszowanie po-słowiańskich nazw? 

W miarę narastania ilości przypadków, kiedy dochodziłem do wniosku, że nazwa pochodzi od "żuławy" przychodziło pytanie: czy to przypadek, czy fakt? Czy ja na siłę doszukuję się "żuławy" czy to naprawdę tak było?

Ostatecznie uznałem, że tak było. 

Przemawiają za tym:

- każde z tych miejscowości leży na równinie aluwialnej lub wyspie/ półwyspie

- prawdopodobnie większość osad na obszarze I Rzeczpospolitej leży na równinie aluwialnej

- nazwę da się DOKŁADNIE zrekonstruować stosując np. cyrylicę

- nazwa lub inne cechy inne dane związane z siedliskiem nawiązują do wyspy, kolory czarnego, mułu itp.

- pojawiły się inne szczególne przypadki potwierdzające "żuławę" - wymienię je w kolejnych częściach artykułu

Bezpiecznie więc byłoby założyć, że niektóre nazwy ewidentnie pochodzą od żuławy, inne są pochodnymi drugiego lub dalszego rzędu, bądź - niepewne.

Wydaje się w takim razie, że nazwy zostały zniekształcone nie tylko ze słuchu, ale i z pisma. Co by oznaczało, że pismo było czymś powszechnym dawno przed średniowieczem. Nie wątpię, że tak było, sądzę (a w zasadzie mam na to przykład - i może będzie ich więcej, tych przykładów), że pismo było powszechnie stosowane w czasach starożytnych, nazwa "żuława" oczywiście była także znana.

Pismo było wg mnie dość powszechne w świecie starożytnym - przemawiają za tym np. fakty archeologiczne:

- w Grecji pismo linearne B, znalezione w ilości:

Gliniane tabliczki pokryte inskrypcjami w tym piśmie znaleziono w:

Knossos: około 4360 tablic (nie licząc tych zawierających pismo linearne A);
Pylos: 1087 tablic;
Tebach: 99 tablic + 238 opublikowanych w 2002 (L. Godart i A. Sacconi, 2002);
Mykenach: 73 tablice;
Tiryns: 27 tablic;
Chania: 4 tablice

a przecież na pewno było ich więcej.

Może nie ma dowodów naukowych, że pismo u Słowian było powszechne, ale nie ma też dowodów, że nie było.

Gdybym zajrzał do swojej rupieciarni, to pewnie znalazłbym tam kilka swoich zeszytów ze szkoły, ale na przykład zeszytów mojej mamy - już nie. Nic się nie zachowało z czasów, kiedy ona chodziła do szkoły po wojnie.  A co dopiero u Prasłowian? Brzozowe zwitki są nietrwałe, trudno oczekiwać, żeby przechowywali swoje notatki na złotych blaszkach - nawet gdyby tak było, to pewnie zginęłyby one w zawierusze, na setki lat przed krzyżakami, Potopem Szwedzkim, czy drugowojennym Łupiestwem Niemieckim.

wikipedia dla Polaków

Gramoty na brzozowej korze

O istnieniu na Rusi dokumentów na korze brzozowej archeolodzy wiedzieli, zanim ta wiedza została potwierdzona przez wykopaliska archeologiczne. W klasztorze św. Sergiusza Radonieżskiego, jak pisał św. Józef Wołocki, „księgi pisano nie na kartach, lecz na korze brzozowej”. W muzeach i archiwach zachowały się dokumenty, a nawet całe kodeksy napisane na korze brzozy z XVII–XIX stuleci. Etnograf Siergiej Maksimow pisał, że widział w połowie XIX wieku taką księgę u staroobrzędowców w Mezeniu. Na brzegu Wołgi, w pobliżu Saratowa, chłopi podczas kopania kompostownika w 1930 roku znaleźli złotoordyńską kartę praw na korze brzozowej – zabytek piśmiennictwa mongolskiego. Na przełomie XIX i XX wieku krajoznawca Wasilij Pieriedolski zgromadził w prywatnym muzeum przypadkowe znaleziska gramot, z których nie dało się nic odczytać. Kolekcję Pieriedolskiego uważano za bazgroły XIX-wiecznych chłopów. W latach dwudziestych XX wieku zbiory zostały utracone.

Odkryto również rylce, zaostrzone metalowe bądź kościane patyki, znane dotąd jako narzędzia do pisania na woskowej powierzchni.
Na obszarze dawnej Rusi dokumenty na brzozowej korze odnajdywano przypadkowo podczas wykopalisk archeologicznych. Największa ich ilość (ponad 91%) została odkryta w Nowogrodzie Wielkim. Według stanu na 2017 rok liczba zgromadzonych gramot wynosiła 1209 wolumenów, w których łącznie użyto około 18 tysięcy słów, stanowiących zasób słownictwa na poziomie 3400 jednostek leksykalnych

Skoro nawet małe dziecko pisało na korze brzozowej, która przecież była powszechnie dostępna..

List na brzozowej korze numer 202, zawierający lekcję kaligrafii i rysunki chłopca o imieniu Onfim. Na podstawie charakteru pisma naukowcy ustalili wiek dziecka na 6–7 lat

...sądzę, że pismo było czymś powszechnym u starożytnych Słowian i wcześniejszych ludów. Każdy je znał i stosował.

Jak to jednak się ma do naszej "żuławy"?

Nie trzeba być szczególnie spostrzegawczym, że stwierdzić, że "każda" osada nazywała się "żuława" - jak więc dochodziło do zniekształceń?

- było to celowe - po prostu dla rozróżniania miejsc (adresy)

- mimo wszystko nazwa była tajna (tj. lokalizacja) i ludzie zachodu zdobywający Słowiańszczyznę, dokonywali zniekształceń niezależnie od siebie, czasami ze słuchu często z pisma - i bez świadomości, że podobnie czynią ich koledzy w innych częściach kraju.

- było to celowe - chodziło o to, by ukryć fakt, że wszędzie stosowano taką samą nazwę - dlatego zniekształcano nazwę "żuława", ale tak, by miejscowi nie mieli uwag, tzn. stosowano metodę małych kroków i zamazywanie nazwy trwało dwa, trzy lub kilka pokoleń - i to jest najbardziej prawdopodobne wytłumaczenie

maciejsynak.blogspot.com/2021/08/radogoszcz-odnaleziona.html
pl.wikipedia.org/wiki/Gramoty_na_brzozowej_korze
pl.wikipedia.org/wiki/Pismo_linearne_B

Szukanie nazwy niepochodzącej od "żuławy":

Takie pobieżne sprawdzenia na szybko, myślałem, że to pewne "nie-żuławy", ale....

Olsztyn  Allen Alle, Alne, Alina - zagubione "Z"? 

Alina - Alina Alaw cyrylica: Алина - Алина - Алava - zuлava

Tczew Dersove dersove Trsovia - Zuavia - zuavia - zanikłe "ł", Dersove będzie wtórne

 Derszewo, Dirschau 

трсовия   дерсове zuрсовия - 

Puck - Puyczk i Pulzk  -Puyczk i Pulzk --Puzk, Pulzig, Putzik, Puczsko Puwczig, Putzk Puck Pucko

Puyczk i Pulzk Zuyczk i Zulzk  kzlup

Płock płock

od nazwy rzeki Płutnicy, którą zapisywano m.in. jako Pulnitza (1285), Putnicza (1342), Plutnica (1627); nazwa rzeki może pochodzić od wyrazu „puta” oznaczającego kałużę, bądź od wyrazu „pula” oznaczającego kobiecy narząd płciowy

Szczawnica - Nazwa miasta pochodzi od "szczawy", czyli miejscowych nazywanych kwaśnymi wodami ---- szczawnica - щцав co wygląda jak rzuaw = zuław

USTKA - Ustka Ùskô Ùszcz ustje  niepewne, bo wspak  ejtsu wyżej ustaliłem, że "e" =~ "z", podobne - mieszane z cyrylicą  zylav

ale przecież "ustje" podobne do "usta" - coś na styku wilgotne, suche, więc może być pochodną "żuławy".

To może przy okazji zauważmy - istnieją pojęcia podobne do słowa żuł - też optycznie, graficznie, wspak i związane ze środowiskiem wodno - lądowym, np.:

- żółw (żuława - żułf) - zwierzę żyjące we wodzie na granicy z lądem np. na żuławie 

- żab-a --- zwierzę żyjące w wodzie i na granicy z lądem

- żył-a --- kanał prowadzący ciecz - także ŻYCiodajną

- żyć - życ-ie --- życie podobno wyszło z wody...  

- wargi/ usta - omówię w kolejnych częściach

Podobieństwo do "żuł" wyrazów związanych ze środowiskiem wodno-lądowym lub na styku - suche - wilgotne - jest to zapewne słowotwórstwo - są to nazwy powstałe od tego słowa.

Bezpiecznie więc byłoby założyć, że niektóre nazwy ewidentnie pochodzą od żuławy, inne są pochodnymi drugiego lub dalszego rzędu, bądź - niepewne.

ŁÓDŹ - Lodzia Lodza Lodza  лудза лодзиа луд łuд азгул azgul - niepewne, bo Lodza  - Zołza - Zołav ---> Zulav

луGза лоGзиа Лодзь  лодка - może od ług, albo łuża?

PŁOCK - Plocensis plock, Plotzk Plozk - kzolp płoczsc płocko пłocko rłocko cszcotp csczotp Чолпін  wspak: podobne do Czołpin  - wieś w województwie kujawsko-pomorskim, na terenie płaskim, Płock co prawda na wysokiej skarpie wiślanej, ale na płaskim wyżu

kcolp kzolp - to podobne, niepewne, choć "k" na początku może być "z" jak np. w Kłodzko pasuje (żuławka) miasto leży na niewielkiej żuławce przy Nysie Kłodzkiej w kotlinie górskiej

Starogard - generalnie wszystkie "gardy": Garc, Gardyny itd. krótka nazwa - jestem na nie

Gard, drag gard drag гард драг гард драг драг 

гард - гulab ?  niepewne, zauważ - wychodzi Graz (драг): Nazwa miasta wywodzi się od słowa gradec – słoweńskiego wyrazu oznaczającego mały zamek. Jest to związane z tym, że miasto Graz powstało na terenie wcześniejszej słowiańskiej osady o takiej właśnie nazwie.

Chojnice leżą w obniżeniu polodowcowym - Konitz, Conitz Konitz, Conitz, ztinok цонітз  зтіноц 

зтіноц - зтlноц podobne зuлоw  uznaję za prawdopopodobne, w herbie głowa byka

Konin - w dolinie Warty - Conin,  kunyn, Conyn, Conino, Conyn, ninoc, nynuk, nynoc,

nynuk ~zyлab   prawdopodobne

Człuchów (Słuchów) nad jeziorami, zamek na wyspie - Schlochau; Slochow, Słuchów, Człochów, wohcols случов - жучов -жулов  - rzuław-  w herbie głowa byka

Lębork (Łebno, Lewino), nad rzeką Łeba - "b" i "w" tożsame w cyrylicy: są Lewino левіно  Lewino левіно Lebno Lewino Zewino  Zuлino Zuлao Zuлav 

Lebno [też Żabno] Zebno -Zelno - Zulav 

- z tym miałem wcześniej problem, teraz z zagadnieniem Łeba - Lębork pójdzie łatwo... 

Jak widać - ciężko tak od ręki znaleźć ewidentną nazwę nie związaną z "żuława", może poza Wejherowo... szukając takiej nazwy namnożyło mi się przykładów, które zawrę w kolejnych częściach.

Na pewno wszystkie miejscowości zawierające rdzeń "san" i położone na zbiegu dwóch rzek -  Sandomierz, Sianów, Santok, Sępopol i wiele innych - nie będą pochodzić od żuławy - temat ten omówię w osobnym poście.

Większość osad powstawała na brzegach rzek na aluwiach, stąd znalezienie dobrego przykładu na "nie-żuławę" zajmie mi trochę czasu...

Moim zdaniem starano się celowo zatrzeć fakt, że słowo "żuława" jest źródłem dla wielu nazw miejscowości, może stąd min. zamiana "żuł" na "hyl" - robiono to, aby zamazać fakt, że wszyscy ludzie:

- pochodzą z jednego miejsca

- pochodzą od Jana

- mówili jednym językiem

- nie stanowili narodu ani państwa we współczesnym rozumieniu, co znowu prowadzi mnie do wniosku, że:

- narody i państwa stworzono po to, by podzielić ludzkość, dosłownie - pokłócić ludzi między sobą i w tej sposób ich kontrolować

a wszystko to w celu, by posiąść technologię Jana i dysponować nią w tajemnicy przez wszystkimi

pokażę to w kolejnych częściach tego artykułu.

Wracając do kwestii języka etruskiego: "nazwa - pruska lub słowiańska - a może etruska.."

Czy Polacy to Etruskowie?

maciejsynak.blogspot.com/2026/02/faszywe-mapy-ukrainskie.html

"Res Publica Utriusque Nationis" z łaciny:

utriusque - "obojga"

utrusque - "albo" - wg deepl.com

utrusque - "zarówno" - automatyczny tłumacz gogla

etriusque - "i więcej" - automatyczny tłumacz gogla
etriusque - "i każdego" alternatywnie: "oraz każdego" - wg deepl.com
etrusque - "etruski"

różnica niewielka... 

Ai:

Nazwa Res Publica Utriusque Nationis (Rzeczpospolita Obojga Narodów) nie była oficjalną, stałą nazwą państwa zapisaną w jednym dokumencie ustrojowym, lecz określeniem publicystycznym i historycznym, opisującym unię Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Oto kluczowe fakty dotyczące "zapisania" tej nazwy:

Fundamenty prawne (Unia Lubelska 1569): Akt unii lubelskiej z 1569 roku nie używa w tytule sformułowania "Rzeczpospolita Obojga Narodów", lecz ustanawia unię Korony i Litwy. Oficjalna nazwa brzmiała najczęściej: Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie.

Geneza nazwy: Sformułowanie to zaczęło funkcjonować jako opisowe określenie państwa, podkreślające równość dwóch narodów (polskiego i litewskiego), często używane w tekstach łacińskich.

Stosowanie w dokumentach: Określenia bliskie "Res Publica Utriusque Nationis" lub "Rzeczpospolita Obojga Narodów" pojawiały się w pismach urzędowych, aktach sejmikowych, tekstach publicystycznych oraz dziełach historycznych z XVII i XVIII wieku, opisujących unię.

Polskie tłumaczenie: Nazwa Res Publica Utriusque Nationis jest łacińskim odpowiednikiem używanego potocznie i w literaturze terminu Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Warto dodać, że w epokach nowożytnych (XVII-XVIII w.) na określenie całości państwa często używano po prostu nazwy Rzeczpospolita Polska (Res Publica Polona) lub tylko Rzeczpospolita.

poloniaunion.wixsite.com:

"Oficjalna nazwa państwa brzmiała: Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, z czego do XVII wieku w traktatach międzynarodowych i pismach dyplomatycznych używano łacińskiej nazwy Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae, zaś od XVII wieku - Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska (łac. Serenissima Res Publica Poloniae), Rzeczpospolita Królestwa Polskiego czy Rzeczpospolita Polska. Nierzadko używano także Królestwo Polskie, czy po prostu Polska. Mieszkańcy w mowie codziennej używali określenia „Rzeczpospolita” (rus. Рѣч Посполита Riecz Pospolita, lit. Žečpospolita). 

Zachodnioeuropejskie państwa zazwyczaj używały po prostu określenia Polska. Nazwa: Rzeczpospolita Obojga Narodów (łac. Res Publica Utriusque Nationis) została użyta w Zaręczeniu Wzajemnym Obojga Narodów."

Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów – szczegółowe przepisy wykonawcze do Konstytucji 3 maja, uchwalone przez Sejm Czteroletni 20 października 1791.
Były wyjaśnieniem niesformułowanych w Konstytucji 3 maja przepisów dotyczących stanu unii polsko-litewskiej.

https://poloniaunion.wixsite.com/union/kopia-solidarni

https://pl.wikipedia.org/wiki/Zar%C4%99czenie_Wzajemne_Obojga_Narod%C3%B3w

Wrócę do tego tematu w osobnym poście.

Koniec części pierwszej.

W tekście wyraźnie wskazałem, które tezy, idee i informacje pochodzą od innych autorów, a które ode mnie.
Teksty mojego autorstwa z reguły podkreślam - wyszczególniam kolorem.

Potwierdzam, że:
- treści podane w tekście - tezy, idee, pomysły, metody, etymologie, informacje - nieujęte w literaturze przedmiotu, a dotyczące pochodzenia danych słów/ wyrazów, są mojego autorstwa
- idea, że bardzo wiele nazw miejscowości powstało na skutek omyłkowego odczytania/ zapisu oryginalnej nazwy lub/ i celowego zniekształcenia, zafałszowania - jest moim autorskim pomysłem
- odkrycie, że bardzo wiele nazw miejscowości, regionów, ludów pochodzi od słowa "żuława" lub jego pochodnych - jest moim autorskim odkryciem

Potwierdzam, że metoda dochodzenia do etymologii nazw, którą tu nazywam: Metoda optycznego porównywania znaków graficznych (Metoda porównawcza) jest moim własnym autorskim pomysłem.

Autorskie informacje, które podałem w tym artykule są moją prywatną własnością.
Wszystkie prawa zastrzeżone.

Rozpowszechnianie powyższego tekstu dozwolone pod warunkiem każdorazowego wyraźnego wskazania, że autorem jest Maciej Piotr Synak wraz z podaniem czynnego złącza do powyższego artykułu oraz nie czerpania z tego tytułu korzyści materialnych.

"pod koniec października dokonałem arcyważnego odkrycia"

Arcyważne odkrycie, o którym wspomniałem krótko 6 listopada 2025 r. tutaj:

Prawym Okiem: Światła na niebie i znaki na ziemi, nie jest prezentowane w tym artykule.

Jeżeli opublikuję to odkrycie, to wyraźnie je wskażę. 

money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/iar/artykul/szprotawa;wzgorze;milosci;to;sredniowieczny;grod;ilavia,46,0,430126.html

pl.wikisource.org/wiki/Słownik_etymologiczny_języka_polskiego/żuł
pl.wikipedia.org/wiki/Równina_aluwialna
pl.wikipedia.org/wiki/Terasa_zalewowa
pl.wikipedia.org/wiki/Iława_(Szprotawa)
/pl.wikipedia.org/wiki/Bagrationowsk
de.wikipedia.org/wiki/Schwarze_Elster
de.wikipedia.org/wiki/Condottiere
pl.wiktionary.org/wiki/prawosławie
pl.wikipedia.org/wiki/Licikaviki
pl.wikipedia.org/wiki/Luckau
pl.wikipedia.org/wiki/Łużyce
etymonline.com/word/leuko-
Prawym Okiem: Metoda niemiecka w Polsce
Prawym Okiem: Suwałki - i Iława

mojemazury.pl/szlak/72/Szlak-kajakowy-rzeka-Ilawka

kurier-ilawski.pl/czytaj/Kiedys-nie-bylo-Malego-Jezioraka/2594

https://www.infoilawa.pl/aktualnosci/item/71574-pomysl-na-wakacje-zostan-odkrywca-17-wysp-jezioraka-zobacz-zdjecia-i-wideo

etymonline.com/word/alluvium
el.wikipedia.org/wiki/Αλλούβιες_αποθέσεις
pl.wikipedia.org/wiki/Luty
/upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a0/Slavs_west_territory_Limes_Sorabicus.jpg
Zjazd w Kwedlinburgu. Skąd Mieszko I wziął wielbłąda?
Prawym Okiem: Kraków trzecim Rzymem
geoportal.pgi.gov.pl/zrozumiec_ziemie/wycieczki/wigierski_1/dzien_I/punkt_1_5
Prawym Okiem: Dąbrówno i zaginione średniowieczne miasto

lesmirabelle.blogspot.com/2014/11/uzyce-na-weekend.html
lausitzerseenland.de/en/gaestebefragung-polnischer-markt.html
chojna.pl/strona/opis-historyczny
99notes.in/upsc-notes/general-studies-1/history/ancient-india/the-deccan-states-of-ancient-india-300-750-ad/
l.wikisource.org/wiki/Słownik_etymologiczny_języka_polskiego/ług
etymonline.com/word/lava
pl.wikipedia.org/wiki/Iława
en.wikipedia.org/wiki/Parisii_(Gaul)
infoilawa.pl/aktualnosci/item/71574-pomysl-na-wakacje-zostan-odkrywca-17-wysp-jezioraka-zobacz-zdjecia-i-wideo
oberlandkanal.info.pl/ilawska-wielka-zulawa---najwieksza-wyspa-na-polskim-srodladziu
Prawym Okiem: Polska pod lodem 3

infoilawa.pl/aktualnosci/item/71574-pomysl-na-wakacje-zostan-odkrywca-17-wysp-jezioraka-zobacz-zdjecia-i-wideo
rcin.org.pl/Content/125082/WA51_157124_r2020-t92-nr1_Przeg-Geogr-Choinski.pdf

Jez. Jeziorak. Mała amplituda średnich rocznych poziomów wahań wód, tj. 42 cm. Do 1976 r. obserwowane było obniżania poziomu wody przy jednoczesnym długim wy stępowaniu średnich stanów rocznych poniżej średniego z wielolecia (901 cm). Od 1976 do 2015 r. notowana jest przewaga stanów powyżej średniej z badanego okresu.

verben.de/substantive/Umwallung.htm
sjp.pwn.pl/doroszewski/zul;5533080.html
/pl.wikisource.org/wiki/Słownik_etymologiczny_języka_polskiego/łęg
/slowianowierstwo.wordpress.com/2016/10/08/luzyce-starozytne-krolestwo-krola-miliducha/
pl.wikipedia.org/wiki/Lębork
en.wiktionary.org/wiki/lēba
uk.wikipedia.org/wiki/Лужанка_(пункт_контролю)
punkt kontrolny na granicy z Węgrami

u.wikipedia.org/wiki/Лужок_(Дергачёвский_район)
ru.wikipedia.org/wiki/Лопань
en.wiktionary.org/wiki/Elster
en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-West_Germanic/agastrijā
en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-West_Germanic/agu
polona.pl/item-view/ae71ddf6-0914-48c2-b295-400fd1a1c5c0?page=32

pl.freepik.com/darmowe-wektory/czcionka-odreczna-czcionka-brush-wielkie-numery-interpunkcja_1292931.htm#fromView=keyword&page=1&position=5&uuid=2908633a-ac0f-4bb6-9b0e-f13472859a1d&query=Recznie+pisane+czcionki

en.wikipedia.org/wiki/Helveconae
de.wikipedia.org/wiki/Etruskische_Schrift
en.wikipedia.org/wiki/Gothic_alphabet
en.wikipedia.org/wiki/Anglo-Saxon_runes
en.wikipedia.org/wiki/Younger_Futhark
en.wikipedia.org/wiki/Thurisaz

maciejsynak.blogspot.com/2026/02/faszywe-mapy-ukrainskie.html

--------------------

 wg Słownika gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur 

Tom 4

łęk - grzbiet

łyżka - malutka miseczka, wgłębienie, zagłębienie na płyn - patrz: ancis, hańcza - rów ze stojącą wodą

str. 82

gwarowo: łużeczka, łużka --- łuż- odsyła do:  łyż-

Pogranicze Mazowiecko - Prusko - Krzyżackie.
15 luty 2026 fb

Drzwi Gnieźnieńskie uchodzą jednogłośnie za najcenniejszy zabytek sztuki romańskiej w Polsce. Wykonano je około roku 1175, za panowania Mieszka III Starego.

Nie jest znana tożsamość fundatora wspaniałego zabytku (książę Mieszko? arcybiskup gnieźnieński?), a tym bardziej personalia artysty.

Odlane z brązu, ważące łącznie ponad tonę skrzydła, zawierają osiemnaście scen z życia misjonarza Wojciecha. Ilustrują zdarzenia od jego narodzin w Libicach, aż po brutalną śmierć na wyprawie do Prus w 997 roku i złożenie zwłok w katedrze – za tymi właśnie drzwiami.

maciejsynak.blogspot.com/2026/02/faszywe-mapy-ukrainskie.html